مقام دعا به جان خود و عليه قوم خويش است ، در مقامى است كه توقع دارد خداى تعالى او را از شر آنان حفظ كند و لازم است خداى تعالى را به عنوان رب و مدبر امور خود ياد كند به خلاف قومش كه خدا را رب خود نمىدانستند ، پس مناسب همين بود كه خداى تعالى را رب خود بشمارد و به رابطه عبوديتى كه بين خود و ربش برقرار است تمسك بجويد تا توقعش برآورده شود به خلاف آن مقامى كه در آن مقام مىگفت : * ( « تَوَكَّلْتُ عَلَى اللَّه رَبِّي وَرَبِّكُمْ » ) * كه در آنجا مىخواست عموميت سلطنت الهى و احاطه قدرتش را برساند . * ( « فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ ما أُرْسِلْتُ بِه إِلَيْكُمْ » ) * اين قسمت از كلام هود ( ع ) به آخر جدال كفار نظر دارد كه گفتند : * ( « إِنْ نَقُولُ إِلَّا اعْتَراكَ بَعْضُ آلِهَتِنا بِسُوءٍ » ) * كه از آن به دست مىآيد قوم هود خواستهاند بطور قطع بگويند كه ايمان نخواهند آورد و بر انكار خود دوام و استمرار خواهند داد ، و معناى جمله اين است كه اگر از ايمان آوردن به من اعراض مىكنيد و به هيچ وجه حاضر نيستيد امر مرا اطاعت كنيد ، ضررى به من نمىزنيد زيرا من وظيفه الهى خود را انجام داده و رسالت پروردگارم را ابلاغ نمودم ، و حجت بر شما تمام شده و نزول بلا بر شما حتمى گشت .
* ( « وَيَسْتَخْلِفُ رَبِّي قَوْماً غَيْرَكُمْ وَلا تَضُرُّونَه شَيْئاً إِنَّ رَبِّي عَلى كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ » ) * اين قسمت از كلام هود ( ع ) تهديد قوم و اعلام به آثار سويى است كه جرم آنان به دنبال دارد ، چون آن جناب قبلا به آنان وعده داده بود كه اگر از خداى تعالى طلب مغفرت كرده و به سوى او برگردند ، ابر آسمان را مامور مىكند تا بر آنان ببارد و نيرويى بر نيروى آنان مىافزايد ، و نهيشان كرده بود از اينكه از قبول دعوتش سر برتابند و به جرم شرك خود ادامه دهند كه در اين كار عذابى شديد هست .
اينك در اين جمله مورد بحث مىفرمايد : اگر روى برتابيد علاوه بر آنچه گفته شد ، خداى تعالى شما را از بين مىبرد و قومى ديگر خلق مىكند كه جاى شما را بگيرند و مانند شما نباشند و خلفاى خدا در زمين باشند چون انسان خليفه خدا در زمين است هم چنان كه خودش فرمود : « إِنِّي جاعِلٌ فِي الأَرْضِ خَلِيفَةً » « 1 » ، خود هود ( ع ) نيز براى قومش بيان كرده بود كه آنان خلفاى روى زمين بعد از قوم نوحاند و خداى تعالى در كلام مجيدش اين بيان آن جناب را آورده و فرموده است : « وَاذْكُرُوا إِذْ جَعَلَكُمْ خُلَفاءَ مِنْ بَعْدِ قَوْمِ نُوحٍ وَزادَكُمْ فِي الْخَلْقِ بَصْطَةً . . . »
هامش
( 1 ) همانا من در زمين خليفه خواهم گماشت . « سوره بقره ، آيه 30 »