و اگر بپرسى چرا خداى تعالى براى خود ، ديدگان بسيارى اثبات كرده و فرموده : به نوح گفتيم كه كشتى را در جلو چشمهاى بسيارى كه ما داريم بساز ، با اينكه خداى تعالى اصلا چشم ندارد ، تا چه رسد به اينكه چشمهاى بسيارى داشته باشد .
در پاسخ مىگوئيم كلمه « عين - چشم » در مورد خداى تعالى به معناى مراقبت و كنايه از نظارت است ، و استعمال جمع اين كلمه يعنى كلمه « اعين » براى فهماندن كثرت مراقبت و شدت آن است ، و ذكر كلمه : « أعين » قرينه است بر اينكه مراد از وحى در كلمه « وحينا » وحى لفظى و بيانى كه فرمان * ( « وَاصْنَعِ الْفُلْكَ . . . » ) * با آن نازل شده نيست .
و خلاصه كلام اينكه كلمه « أعين » به ما مىفهماند كه منظور اين نيست كه ما به نوح گفتيم كشتى را در تحت مراقبت ما و طبق فرمان لفظى ما بساز ، بلكه منظور اين است كه ما به نوح گفتيم كشتى را در تحت مراقبت ما و طبق هدايت عملى ما و راهنمايى ما بساز ، پس مراد از وحى در كلمه « و وحينا » هدايت عملى به وسيله تاييد روح القدس است ، كه به وى اشاره كند به اينكه اين كار را اينطور انجام بده و آن ديگرى را فلان جور .
و خلاصه همان هدايت عملى كه خداى تعالى در مورد تمامى امامان از آل ابراهيم به كار برده ، و در باره اش فرموده : « وَأَوْحَيْنا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْراتِ وَإِقامَ الصَّلاةِ وَإِيتاءَ الزَّكاةِ وَكانُوا لَنا عابِدِينَ » « 1 » ، و ما در مباحث سابق به وجود چنين وحيى غير وحى لفظى اشاره نموديم ، در آينده نيز در تفسير سوره انبياء متعرض اين بحث مىشويم ان شاء اللَّه تعالى .
و معناى اينكه فرمود : * ( « وَلا تُخاطِبْنِي فِي الَّذِينَ ظَلَمُوا » ) * اين است كه در باره ستمكاران از من چيزى كه شر و عذاب را دفع مىكند مخواه ، و براى برگشتن بلا از آنان شفاعت مكن ، زيرا قضا و حكمى را كه راندهايم قضاى فصل و حكم حتمى است ، و با اين جمله دو نكته روشن مىشود يكى اينكه جمله * ( « إِنَّهُمْ مُغْرَقُونَ » ) * كار تعليل را مىكند ، حال يا فقط تعليل جمله * ( « وَلا تُخاطِبْنِي » ) * ، و يا تعليل مجموع جمله هاى * ( « وَاصْنَعِ الْفُلْكَ بِأَعْيُنِنا وَوَحْيِنا وَلا تُخاطِبْنِي فِي الَّذِينَ ظَلَمُوا » ) * ، نكته ديگرى كه روشن شد اين است كه جمله * ( « وَلا تُخاطِبْنِي . . . » ) * كنايه از شفاعت است .
و معناى آيه اين است كه : كشتى را زير نظر ، و مراقبت كامل ما و طبق تعليمى كه به تو مىدهيم بساز ، و از من مخواه كه عذاب را از اين ستمكاران برگردانم ، كه قضاء و حكم غرق
هامش
( 1 ) ما به امامان از آل ابراهيم انجام خيرات و اقامه نماز و دادن زكات را وحى كرديم - و هدايت عملى نموديم - و آن امامان پرستندگانى براى ما بودند . « سوره انبياء ، آيه 73 »