شدن بر عليه آنان رانده شده و اين قضاء حتمى بوده و به هيچ وجه برگشت ندارد .
* ( « وَيَصْنَعُ الْفُلْكَ وَكُلَّما مَرَّ عَلَيْه مَلأٌ مِنْ قَوْمِه سَخِرُوا مِنْه قالَ إِنْ تَسْخَرُوا مِنَّا فَإِنَّا نَسْخَرُ مِنْكُمْ كَما تَسْخَرُونَ » ) * طبرسى - رحمت اللَّه عليه - در مجمع البيان گفته : « سخريه » به معناى اين است كه انسان كارى را بر خلاف آنچه در باطن دارد انجام دهد ، بطورى كه هر بيننده اى به كم عقلى انجام دهنده آن كار پى ببرد ، و از همين باب است كلمه « تسخير » چون تسخير به معناى آن است كه كسى را آن قدر با قهر استضعاف كنى كه ذليل شود ، و فرق ميان سخريه و بازى اين است كه در سخريه معناى خدعه و نيرنگ و ناقص جلوه دادن طرف مىباشد ، و معلوم است كه طرف بايد موجودى جاندار باشد تا بشود با او نيرنگ كرد به خلاف لعب و بازى كه با جمادات نيز ممكن است . « 1 »
و اما راغب در معناى اين كلمه در مفرداتش گفته : وقتى گفته مىشود « سخرت منه » و همچنين « استسخرته » معنايش اين است كه من او را مسخره كردم ، و در كلام خداى تعالى نيز چند جا استعمال شده يكى در اين آيه كه مىفرمايد : * ( « إِنْ تَسْخَرُوا مِنَّا فَإِنَّا نَسْخَرُ مِنْكُمْ كَما تَسْخَرُونَ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ » ) * ، و يكى ديگر آنجا كه مىفرمايد : « بَلْ عَجِبْتَ وَيَسْخَرُونَ » ، و بعضى گفتهاند : « رجل سخرة » - به ضمه سين و فتح خاء - يعنى كسى كه ديگران را مسخره مىكند ، و « رجل سخرة » - به ضمه سين و سكون خاء - يعنى كسى كه ديگران مسخره اش كرده باشند ، و كلمه « سخريه » - به ضمه سين - و همچنين كلمه « سخريه » - به كسره سين - به آن عملى گفته مىشود كه مسخره كننده در مسخرگى خود استفاده مىكند . « 2 »
جمله * ( « وَيَصْنَعُ الْفُلْكَ » ) * هر چند صيغه مضارع است ولى از نظر معنا حكايت حال گذشته است ، و معنايش اين است كه نوح در حالى كه كشتى را مىساخت مردم دسته دسته آمده بالاى سرش مىايستادند و مسخره اش مىكردند ، و آن جناب در برابر دعوت الهى خود و اقامه حجت بر عليه آنان همه آن آزارها را تحمل مىكرد ، بدون اينكه فشل و سستى و انصرافى از خود نشان دهد .
و جمله * ( « وَكُلَّما مَرَّ عَلَيْه مَلأٌ مِنْ قَوْمِه سَخِرُوا مِنْه » ) * حال از فاعل « يصنع » است ، - كه همان نوح ( ع ) باشد ، - و معناى آن اين است كه نوح ( ع ) كشتى را مىساخت
هامش
( 1 ) مجمع البيان ، ج 5 ، ص 159 ، چاپ ايران .
( 2 ) مفردات راغب ، ص 232 ، چاپ ايران .