از قبيل پيشبرد هدف و اتمام حجت بر آن مترتب شود زشت نيست و به همين جهت قرآن كريم در جاى ديگر نسبت سخريه را به خود خداى تعالى داده و فرموده : « فَيَسْخَرُونَ مِنْهُمْ سَخِرَ اللَّه مِنْهُمْ وَلَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ » « 1 » .
نكته ديگرى كه در آيه مورد بحث است اين است كه با آوردن جمله * ( « كَما تَسْخَرُونَ » ) * مماثلت و به يك اندازه بودن سخريه را معتبر فرموده است .
* ( « فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ يَأْتِيه عَذابٌ يُخْزِيه وَيَحِلُّ عَلَيْه عَذابٌ مُقِيمٌ » ) * سياق آيه حكم مىكند به اينكه حرف « فاء » براى اين بر سر جمله * ( « فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ » ) * آمده كه مطلب را متفرع بر جمله شرطيه قبل يعنى : * ( « إِنْ تَسْخَرُوا مِنَّا فَإِنَّا نَسْخَرُ مِنْكُمْ » ) * بسازد ، و بفهماند كه جمله مورد بحث متن همان سخريه اى است كه نوح ( ع ) از كفار كرده ، و به عبارت ساده تر اينكه سخريه آن جناب از كفار همين بوده كه به آنان فرموده : « آن عذابى كه وعده اش را دادهام گريبان هر كس را بگيرد خوارش مىسازد » و جمله : * ( « مَنْ يَأْتِيه عَذابٌ يُخْزِيه . . . » ) * ، متعلق به جمله « تعلمون » است تا معلوم آن علم باشد ، يعنى به زودى مىدانيد كه « * ( مَنْ يَأْتِيه عَذابٌ يُخْزِيه ) * » .
و معناى آيه اين است كه اگر ما را مسخره كنيد ما نيز شما را مسخره مىكنيم يعنى مىگوييم به زودى خواهيد فهميد كه چه كسى دچار عذاب مىشود ما و يا شما ؟ و اين قسم سخريه ، سخريه با سخن حق است .
و در جمله * ( « مَنْ يَأْتِيه عَذابٌ » ) * منظور از عذاب ، عذاب دنيوى است كه موجب انقراض و ريشه كن شدن مىشود ، و آن همان عذاب غرق است كه سرانجام آن قوم كافر را منقرض نموده و خوار و ذليل كرد ، و مراد از « عذاب مقيم » در جمله * ( « وَيَحِلُّ عَلَيْه عَذابٌ مُقِيمٌ » ) * عذاب آتش در آخرت است كه عذابى است ثابت و دائمى ، دليل بر گفتار ما نيز كه گفتيم عذاب اول دنيوى و عذاب دوم اخروى است ، مقابله اى است كه در اين دو واقع شده ، و كلمه عذاب - به صورت نكره يعنى بدون الف و لام در عبارت - تكرار شده و اولى توصيف به اخزاء و دومى به اقامه شده .
و چه بسا كه بعضى « 2 » از مفسرين جمله * ( « فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ » ) * را جمله اى تام گرفته و
هامش
( 1 ) آنان را مسخره مىكنند خداى تعالى هم ايشان را مسخره مىكند ، و براى ايشان است عذابى دردناك . « سوره توبه ، آيه 79 »
( 2 ) مجمع البيان ، ج 5 ، ص 159 ، چاپ ايران .