همين جهت از اين فرموده خود نتيجه گيرى كرد كه * ( « فَلا تَبْتَئِسْ بِما كانُوا يَفْعَلُونَ » ) * پس ديگر به خاطر كردار آنان اندوه مخور زيرا يك نفر دعوت كننده كه مردم را به چيزى دعوت مىكند ، وقتى از مخالفت و تمرد مدعوين غمناك مىشود كه اميدى به ايمان آوردن و استجابت دعوتش از ناحيه آنان داشته باشد ، و اما اگر بطور كلى از اجابت آنان مايوس شود ، ديگر اهميتى به آنان و به كارشان نداده و در دعوت آنان ، خود را به تعب نمىاندازد ، و اصرار نمىكند كه به وى رو آورند ، و بر فرض هم كه بعد از آن نوميدى باز هم دعوتشان كند ، حتما غرض ديگرى چون اتمام حجت و اظهار معذرت دارد .
و بنا بر اين در اينكه فرمود : * ( « فَلا تَبْتَئِسْ بِما كانُوا يَفْعَلُونَ » ) * تسليتى است كه خداى تعالى به نوح ( ع ) داده و آن جناب را دلخوش فرموده ، چون در اين كلام اشاره اى هست به اينكه لحظه قضاء و حكم جدايى بين آن جناب و قومش فرا رسيده ، اين اشاره را كرد تا قلب شريف آن جناب را از تاثر و اندوهى كه از ديدن اعمال كفار و رفتارشان با وى و با مؤمنين و از يادآورى خاطره هاى چندين ساله از آزار و اذيت كفار آكنده گشته سبك بار كند .
آرى نوح ( ع ) نزديك به هزار سال در ميان قوم كافر خود زندگى كرد و آزار و اذيت ديد .
از كلام بعضى از مفسرين چنين برمىآيد كه از جمله * ( « لَنْ يُؤْمِنَ مِنْ قَوْمِكَ إِلَّا مَنْ قَدْ آمَنَ » ) * استفاده كرده و خواسته است بفرمايد آنهايى كه كفر ورزيدهاند از اين لحظه تا ابد ديگر ايمان نخواهند آورد هم چنان كه آنها كه ايمان آوردهاند بر ايمان خود استوار و دائم خواهند بود . « 1 »
ليكن نظر وى صحيح نيست زيرا در اين كلام همه عنايت در اين است كه بيان كند كفار از اين به بعد ديگر ايمان نخواهند آورد ، و اما ايمان مؤمنين مورد عنايت نيست مگر صرف تحقق آن . و اما دوام و ثبات آن مورد بحث نيست ، و استثناى * ( « إِلَّا مَنْ قَدْ آمَنَ » ) * نيز هيچ دلالتى بر بيش از اصل تحقق ندارد ، و از ثبات و دوام آن ساكت است . « 2 »
هامش
( 1 ) روح المعانى ، ج 12 ، ص 48 .
( 2 ) شايد مفسر نامبرده ، ثبات و دوام ايمان مؤمنين را از كلمه « قد » استفاده كرده و فكر كرده باشد كسانى كه خداى تعالى از ايمانشان خبر مؤكد داده و مىفرمايد : « من قد امن » حتما ايمانشان آن قدر محكم است كه به آسانى زايل نمىشود ، ليكن كلمه « قد » ، تحقق سابق را تاكيد مىكند نه ثبوت و دوام در آينده را .
به هر حال ، مرحوم مؤلف متعرض بيان اين جهت نشده كه آمدن كلمه « قد » چه نكته اضافى را مىرساند و اگر نمىآمد چه مىشد ؟ . « مترجم »