دفع نمىكند و بر مشيت او هيچ كس و هيچ چيز غالب نمىشود ، پس شما نه مىتوانيد او را عاجز كنيد و نه نصح و خير خواهى من سودى به حالتان خواهد داشت .
آرى اگر خداى تعالى خواسته باشد شما را اغواء كند تا به او كفر بورزيد ، بر فرض هم كه من بخواهم نصيحتتان كنم نصيحتم سودى به حالتان نخواهد داشت ، پس در چنان فرضى كلمه عذاب بر شما حتمى است .
و اگر نوح ( ع ) نصيحت كردن خود را مشروط به اراده خود كرده و فرمود : * ( « إِنْ أَرَدْتُ أَنْ أَنْصَحَ لَكُمْ » ) * براى اين بود كه كفار ، نزد نوح ( ع ) اقرار نمىكردند به اينكه او خيرخواهشان است ، - هر چند كه واقعا مىدانستند خيرخواه آنان است ، - و به همين جهت نوح ( ع ) نيز بطور صريح نفرمود من براى شما خيرخواهى مىكنم ، بلكه فرمود : اگر خواستم خيرخواهى بكنم خيرخواهىام سودى به حالتان ندارد .
در اين آيه شريفه نسبت اغواء را به خداى تعالى داده ، و اين سؤال پيش مىآيد كه : مگر خداى تعالى كسى را اغواء مىكند ؟ جوابش اين است كه هر چند اغواء را نيز مانند اضلال نمىتوان به خداى تعالى نسبت داد ، و ليكن بايد دانست اين اغواء و اضلال ابتلايى است كه جايز نيست به خداى تعالى نسبت داده شود ، اما اغواء و اضلال به عنوان مجازات ، جايز است ، مثل اينكه كسى آن قدر گناه كند كه مستوجب اغواء و اضلال گردد ، و خداى تعالى اسباب توفيق را از او منع كرده و او را به حال خودش واگذار نمايد ، و در نتيجه دچار اغواء گشته ، از راه خدا گمراه شود ، هم چنان كه خودش فرمود : « يُضِلُّ بِه كَثِيراً وَيَهْدِي بِه كَثِيراً ، وَما يُضِلُّ بِه إِلَّا الْفاسِقِينَ » « 1 » .
نكته اى كه از اين آيه شريفه به دست مىآيد اشاره است به اينكه نازل شدن عذاب استيصال و ريشه كن كننده بر قوم كفار ، مسبوق به اغواء بوده ، يعنى قبل از آنكه عذاب غرق شدن بر آنان نازل شود ، اول خداى تعالى اغوايشان كرد ، و اين مطلب كه در آيه مورد بحث بطور اشاره آمده در آيه زير بدان تصريح شده و فرموده : « وَإِذا أَرَدْنا أَنْ نُهْلِكَ قَرْيَةً أَمَرْنا مُتْرَفِيها فَفَسَقُوا فِيها فَحَقَّ عَلَيْهَا الْقَوْلُ فَدَمَّرْناها تَدْمِيراً » « 2 » و نيز فرموده : « وَقَيَّضْنا لَهُمْ قُرَناءَ فَزَيَّنُوا لَهُمْ ما بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَما خَلْفَهُمْ وَحَقَّ عَلَيْهِمُ الْقَوْلُ »
هامش
( 1 ) خداى تعالى به وسيله قرآن ، بسيارى راى هدايت و بسيارى راى گمراه مىكند ، و به جز فاسقان ، كسى راى گمراه نمىكند . « سوره بقره ، آيه 26 »
( 2 ) و چون اراده كنيم اهل قريه اى راى هلاك كنيم نخست به عياشان قريه دستور مىدهيم در آن قريه فسق كنند ، تا به جايى كه كلمه عذاب حتمى شود ، آن وقت قريه راى به نحوى ناگفتنى زير و رو مىكنيم .
« سوره اسرى ، آيه 16 »