جز رساندن پيام و رسالت او هيچ مسئوليت و اختيار و قدرتى از خود ندارد ، چيزى در دست او نيست كه اين توقعها را از او داشته باشيد ، او يك فرد بشر است كه به عنوان رسول به سوى شما گسيل شده و هيچ كارى جز اين نمىتواند بكند مگر آنكه خداى تعالى در اين باب بخواهد به او قدرت و اختيارى بدهد و يا اجازه اش دهد كه براى شما آيتى بياورد ، در سوره مؤمن فرموده : « وَما كانَ لِرَسُولٍ أَنْ يَأْتِيَ بِآيَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّه » « 1 » .
جمله * ( « وَاللَّه عَلى كُلِّ شَيْءٍ وَكِيلٌ » ) * را بعد از جمله * ( « إِنَّما أَنْتَ نَذِيرٌ » ) * آورد تا پاسخ از چون و چراى كفار عليه رسول خدا ( ص ) را تكميل كرده باشد ، و حاصلش اين است كه پيامبر ( ص ) بشرى مثل ساير مردم است . و جز انذار كه در حقيقت رسالت به اعلام خطر است هيچ ماموريتى ندارد ، و اما قيام به همه امور و تدبير آن ، حال چه امورى كه در مجراى عادى جريان دارد و چه امورى كه خارق عادت باشد تنها بدست خداى سبحان است و بس . پس ، اين مردم نبايد در كارهايى كه به عهده آن جناب نيست به او دل ببندند .
دليل اين معنا روشن است ، و آن اين است كه پديد آورنده تمامى موجودات و فاطر آن خدا است ، و همانا او قائم است بر هر چيزى كه نظام بر آن جارى است ، پس هيچ چيز نيست مگر آنكه خداى تعالى مبدأ و منتها ، در امور و شؤون آن است ، و تنها حكم او است كه در آن چيز نافذ است ، پس او بر هر چيزى وكيل و مورد اعتماد است ، و در هر امرى تنها به او بايد دل بست .
با اين بيان روشن مىشود كه جمله * ( « وَاللَّه عَلى كُلِّ شَيْءٍ وَكِيلٌ » ) * به كمك جمله * ( « إِنَّما أَنْتَ نَذِيرٌ » ) * قصر قلب را افاده مىكند ، چون كفار از رسول خدا ( ص ) چيزى را خواسته بودند كه به دست آن جناب نبود ، خداى تعالى درخواستشان را وارونه و سپس در خودش منحصر كرد ( در حقيقت فرموده اولا بى جا از رسول گرامى من اين درخواست را كرديد و مىبايست از خود من بكنيد ، در ثانى غير از من هيچكس كاره اى نيست ) .
* ( « أَمْ يَقُولُونَ افْتَراه قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ » ) * قبل از اين آيه كلامى گذشت كه به وسيله آن مىتوان كلمه « أم » را متصله گرفت ، و آن جمله « فلعلك » است ، چون اين جمله در معناى استفهام است ، و تقدير كلام چنين است :
« آيا بهانه كفار اين است كه تو بعضى از آنچه به سويت وحى شده را از ترس اعتراض كفار
هامش
( 1 ) و هيچ رسولى اين قدرت و اجازه را ندارد كه بدون اذن خدا آيت و معجزه اى بياورد . « سوره مؤمن ، آيه 78 »