حريفش قادر نيست مثل او شعر بگويد ، و آن ديگرى هم همين را در باره وى ثابت نمايد ، متعارف اين است كه اين شعر او را رد مىكند ، و او شعر اين را ، و اين گونه متناقضات در بين شعراى معروف عرب نظير امرى القيس و علقمه و عمر بن كلثوم و حارث بن حلزه و جرير و فرزدق و ديگران مشهور است .
و دليل فساد اين گفتار اين است كه ، اولا : اگر علت و وجه معجزه بودن قرآن تنها فصاحت و بلاغت آن بود - با اينكه تشخيص كلام فصيح و بليغ از غير آن جهانى و عمومى نبود ، زيرا عرب به تنهايى در اين فن تخصص داشت - ديگر معنا نداشت بفرمايد : همه جن و انس را براى شركت در اين امر دعوت كنيد ، و غير از خداى تعالى هر كس ديگرى را به كمك بگيريد :
* ( « وَادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّه » ) * ، « لئن اجتمعت الانس و الجن . . . » ، و لازم بود بفرمايد :
« لئن اجتمعت العرب » ، و يا بفرمايد : « و ادعوا من استطعتم من آلهتكم و من اهل لغتكم - براى كمك در اين كار ، خدايان و اهل زبانتان را به كمك بخوانيد » .
و ثانيا : اگر جهت اعجاز ، تنها خصوص بلاغت بود ديگر صحيح نبود به مثل آيه زير استدلال كند و بفرمايد : « وَلَوْ كانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّه لَوَجَدُوا فِيه اخْتِلافاً كَثِيراً » « 1 » ، چون ظاهر اين استدلال اين است كه مىخواهد مطلق اختلاف را نفى كند و بيشتر اختلافها مربوط به مضامين و معناى كلام است نه به الفاظ كلام .
و ثالثا : ما مىبينيم خداى تعالى به مثل آيه شريفه « فَلْيَأْتُوا بِحَدِيثٍ مِثْلِه » « 2 » و آيه شريفه « فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِثْلِه وَادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّه » « 3 » ، استدلال كرده و ما در گذشته استفاده كرديم كه سوره يونس از نظر ترتيب نزول ، قبل از سوره هود نازل شده ، و روايات نيز اين استفاده ما را تاييد مىكند ، آن گاه بعد از آنكه در سوره يونس آن تحدى را كرده در سوره مورد بحث فرموده :
* ( « فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِه مُفْتَرَياتٍ وَادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّه » ) * ، و اگر جهت اعجاز تنها مساله بلاغت بود ، اين تحديها خارج از نظم طبيعى مىشد ، زيرا اين صحيح به نظر نمىرسد كه امروز قوم عرب را تحدى كند به آوردن يك سوره مثل قرآن ، و فردا تحدى كند به آوردن ده سوره مثل آن ( و مثل اين مىماند كه من امروز به حريف خود بگويم : اگر مردى اين سنگ ده من را بردار ،
هامش
( 1 ) و اگر قرآن از جانب غير خدا بود در آن اختلافهاى بسيارى پيدا مىكردند . « سوره نساء ، آيه 84 »
( 2 ) حديثى مثل قرآن بياوريد . « سوره نور ، آيه 34 »
( 3 ) پس يك سوره به مثل قرآن بياوريد و غير از خدا هر كه را مىتوانيد به كمك بخوانيد . « سوره يونس ، آيه 38 »