* ( « وَلا يَحْزُنْكَ قَوْلُهُمْ إِنَّ الْعِزَّةَ لِلَّه جَمِيعاً هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ » ) * اين آيه شريفه همانطور كه آيه بعدى مىرساند تاديبى است براى رسول خدا ( ص ) ، تاديبى از راه تسليت نسبت به اذيتهايى كه مشركين به آن جناب مىكردند ، و پروردگار او را دشنام داده ، به دين او طعنه مىزدند و به خدايان دروغين خود افتخار مىكردند ، به حدى كه اى بسا آن جناب دلش مىسوخت و براى خدا غصه مىخورد ، لذا خداى تعالى او را از اين راه تسليت و دلگرمى داد ، كه مطالبى به يادش بياورد و حقايقى را تذكرش دهد كه اندوهش زايل گردد ، و آن حقايق اينست كه : خداى تعالى با اين سخنان زشت كه مشركين در باره او دارند شكست نمىخورد تا تو برايش غصه بخورى ، و او سخن مشركين را مىشنود و به حال آن جناب و حال مشركين آگاه است ، و چون همه عزتها از آن او است پس به اين افتخارها كه مشركين مىكنند و اين عزتنمايىهايشان اعتناء مكن كه عزت آنان موهوم و سخنانشان هذيان است ، و چون خداى تعالى سميع و عليم است اگر بخواهد مىتواند آنان را به عذاب خود بگيرد ، و اگر نمىگيرد براى حفظ مصلحت دعوت دينى و رعايت خير عاقبت است .
از اينجا روشن مىگردد كه هر يك از دو جمله * ( « إِنَّ الْعِزَّةَ لِلَّه » ) * و * ( « هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ » ) * علتى مستقل براى نهى از غصه خوردن است ، و به همين جهت دو جمله مذكور به فصل ذكر شده نه به وصل . ساده تر بگويم : بدون و او عاطفه آمده تا بفهماند اينكه گفتيم غصه مخور ، به علت اينست كه عزت همه اش از خداست ، و به علت اينست كه خدا سميع و عليم است . * ( « أَلا إِنَّ لِلَّه مَنْ فِي السَّماواتِ وَمَنْ فِي الأَرْضِ . . . » ) *
اين آيه شريفه مالكيت خداى تعالى را نسبت به تمامى آنهايى كه در آسمانها و زمين هستند بيان مىكند . مالكيتى كه بوسيله آن معناى ربوبيت براى إله تمام مىشود ، و بدون آن هيچ معبودى نمىتواند « رب » باشد ، چون رب عبارت است از مالكى كه مدبر امر مملوك خود باشد و چنين ملكيتى منحصر در خداى واحد بى شريك است ، و در اين ملكيت احدى شريك خدا نيست . پس ، اين شريكهايى كه براى خداى تعالى درست كردهاند معناى شركت در آنها وجود ندارد مگر صرف آن مفاهيم فرضى و موهومى كه مشركين براى آنها فرض كردهاند ، مفاهيمى كه تنها جايش عالم فرض است و در عالم خارج و واقعيت مصداقى ندارد .
پس ، آيه شريفه خدايان مشركين را با خداى تعالى مقايسه مىكند ، و آن گاه حكم مىكند به اينكه نسبت آن خدايان با خدا ، نسبت خرص ( تخمين ) و گمان است با حقيقت و حق - و بقيه مطالب آيه روشن است .
و اگر در اين آيه فرموده : « * ( مَنْ فِي السَّماواتِ وَمَنْ فِي الأَرْضِ ) * - هر كس كه در آسمانها و زمين
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 137
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص١٣٧