دليل بر اينكه خطاب در آيه به نوعى تغليب و به نحو انضمام است ، جمله بعدى است كه مىفرمايد : * ( « وَما يَعْزُبُ عَنْ رَبِّكَ . . . » ) * كه خطاب را متوجه شخص رسول خدا ( ص ) نموده ، از اين مىفهميم كه خطاب به آن جناب بر طبق سياق قبلى جريان يافته است .
و به هر حال ، تحول مذكور در خطاب آيه براى اين است كه اشاره كند به اينكه سلطنت و احاطه تام الهى كه بر اعمال واقع مىشود ، شهادت و علمى است به كاملترين وجهش ، و شهادت و علمى است بر كل اعمال و بر همه جهات اعمال ، و احدى از خلائق از آن مستثناء نيست ، نه هيچ پيامبرى ، نه هيچ مؤمنى و نه هيچ مشركى ، شهادت و علمى است كه هيچ عملى از اعمال نيز از آن مستثناء نيست ، پس مبادا كسى توهم كند كه از اعمال رسول خدا ( ص ) چيزى بر خداى تعالى پوشيده مىماند و در روز قيامت به حساب اعمال آن جناب رسيدگى نمىشود ، نه ، شخص رسول خدا ( ص ) هم بايد همين اعتقاد را در باره پروردگارش داشته و مراقب اعمال خود باشد .
در آيه مورد بحث با اينكه جمله * ( « وَما تَكُونُ فِي شَأْنٍ » ) * تمامى اعمال رسول خدا ( ص ) را شامل بود ، مع ذلك تنها بر يكى از اعمال آن جناب انگشت گذاشته شده و آن مساله « تلاوت قرآن » است ، و اين به منظور اشاره به اهميت اين عمل و عنايت بيشتر به آن است .
در اين آيه دو نكته به چشم مىخورد ، اول اينكه در موعظه به رسول خدا ( ص ) و به امتش تشديد شده ، و دوم اينكه آنچه از قرآن كه رسول خدا ( ص ) براى مردم مىخوانده به وحى الهى بوده و كلام خداى تعالى نه دستخوش تغيير مىشود و نه باطل در آن راه مىيابد ، نه رسول خدا ( ص ) در گرفتن آن وحى دچار اشتباه مىشود و نه در تلاوت آن براى مردم ، و بنا بر اين مضمون آيه شريفه نزديك به مضمون آيه زير است كه مىفرمايد : « عالِمُ الْغَيْبِ فَلا يُظْهِرُ عَلى غَيْبِه أَحَداً إِلَّا مَنِ ارْتَضى مِنْ رَسُولٍ فَإِنَّه يَسْلُكُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْه وَمِنْ خَلْفِه رَصَداً لِيَعْلَمَ أَنْ قَدْ أَبْلَغُوا رِسالاتِ رَبِّهِمْ » « 1 » .
* ( « وَما يَعْزُبُ عَنْ رَبِّكَ مِنْ مِثْقالِ ذَرَّةٍ . . . » ) * - كلمه « عزوب » كه فعل مضارع « يعزب » از آن گرفته شده به معناى غيبت و دورى و خفاء است ، و اين تعبير اشاره دارد به اينكه همه اشياء عالم
هامش
( 1 ) خدا عالم به غيب است ، و احدى از خلائق را مسلط و محيط بر غيب خود نمىكند مگر رسولى كه خودش بپسندد ( تازه ) در مورد آن رسول رقيبانى در كمين مىگمارد تا معلوم كند اين رسولان رسالت پروردگارشان را ابلاغ كردهاند . « سوره جن ، آيات 26 - 28 »