جسته آن را در ميان جامعه انسانى دائر و رسمى بسازد ، قرآن كريم در اين باره فرموده : « إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّه » « 1 » .
و خداى تعالى خودش به علت اين انحصار اشاره نموده و فرموده : « فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفاً فِطْرَتَ اللَّه الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها لا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّه ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ » « 2 » .
پس ، به حكم اين آيه ، حكم مخصوص خداى تعالى است و معناى اين انحصار اين است كه حكم او معتمد بر خلقت و فطرت و منطبق بر آن است ، و با وضعى كه عالم هستى منطبق بر آن است مخالفتى ندارد . و علت اين عدم مخالفت اين است كه خداى سبحان خلق را به عبث نيافريده هم چنان كه خودش فرموده : « أفَحَسِبْتُمْ أَنَّما خَلَقْناكُمْ عَبَثاً » « 3 » ، بلكه خلق را به خاطر غرضهاى الهى و غايات و هدفهاى كمالى آفريده ، به اين منظور آفريده تا به فرمان فطرت متوجه آن اغراض گردند ، و بدان سو حركت كنند ، و خلقت و فطرتشان را به اسباب و ادواتى مناسب با اين حركت مجهز فرموده ، و از ميان راههايى كه منتهى به آن هدف مىشود راهى را برايشان انتخاب كرد و به سوى آن هدايتشان نمود كه پيمودن آن برايشان ممكن و آسان باشد به دو آيه زير توجه كنيد كه يكى مساله هدايت را تذكر داده و ديگرى انتخاب راه آسانتر را خاطر نشان ساخته و مىفرمايد : « أَعْطى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَه ثُمَّ هَدى » « 4 » و نيز مىفرمايد : « ثُمَّ السَّبِيلَ يَسَّرَه » « 5 » .
بنا بر اين ، هستى هر موجود در آغاز خلقتش مناسب با آن هدف كمالى بوده كه برايش معين و مهيا شده ، و نيز خلقتش مجهز به قوا و ادواتى است كه آن موجود با به كار بستن آن قوا و ادوات مىتواند به آن هدفها برسد ، و هيچ موجودى نمىتواند به كمالى كه برايش مهيا شده برسد مگر از طريق صفات و اعمالى كه خودش بايد كسب كند . با در نظر گرفتن اين معنا واجب مىشود كه دين - يعنى قوانين جارى در صفات و اعمال اكتسابى - موبمو با نظام خلقت و فطرت منطبق باشد ، چون تنها فطرت است كه هدفهاى خود را نه فراموش مىكند و نه با هدفى ديگر
هامش
( 1 ) جعل حكم تنها و تنها حق خداى تعالى است . « سوره يوسف ، آيه 40 »
( 2 ) پس روى دلت را به سوى دين حنيف كن ، دينى كه مطابق با فطرتى است كه خداى تعالى بشر را طبق آن فطرت آفريده ، و در آفرينش خداى تعالى تبديلى نيست ، و دين استوار هم آن دينى است كه مطابق با نظام خلقت باشد . « سوره روم ، آيه 30 »
( 3 ) آيا شما پنداشتهايد كه ما به عبث و بيهوده خلقتان كردهايم ؟ « سوره مؤمنون ، آيه 115 »
( 4 ) پس از خلقت هر موجودى آن موجود را هدايت كرد . « سوره طه ، آيه 50 »
( 5 ) و سپس آن راه را آسان قرار داد . « سوره عبس ، آيه 20 »