كه ان شاء اللَّه به زودى از نظر خواننده مىگذرد - آمده كه منظور از فضل خداى تعالى در آيه مورد بحث رسول خدا ( ص ) و منظور از رحمت او على ( ع ) و يا منظور خصوص قرآن است .
* ( « فَبِذلِكَ فَلْيَفْرَحُوا » ) * - مفسرين گفتهاند : حرف « فاء » در كلمه « فليفرحوا » زيادى است ، هم چنان كه در گفته شاعر آنجا كه گفته : « فاذا قتلت فعند ذلك فاجزعى - زمانى كه كشته شدم در آن هنگام جزع كن » زيادى آمده و ظرف « فبذلك » بدل است از جمله * ( « بِفَضْلِ اللَّه وَبِرَحْمَتِه » ) * و متعلق است به جمله « فليفرحوا » ، كه به منظور افاده حصر مقدم بر مظروفش آمده ، « 1 » و جمله * ( « هُوَ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ » ) * بيان ديگرى است براى معناى حصر .
پس با همه اين نكاتى كه آورديم روشن شد كه آيه شريفه نتيجه گيرى از مضمون آيه سابق است .
چون خداى تعالى بعد از آنكه مردم را مخاطب قرار داد و از در منتگذارى فرمود كه : اين قرآن براى آنان موعظه و براى بيماريهاى درون سينه آنان شفاء و نيز براى آنان هدايت و براى خصوص مؤمنين ايشان رحمت است ، از باب نتيجه گيرى فرمود : حال كه چنين است ديگر جا ندارد كسى به اموالى كه جمع كرده خوشحالى كند بلكه سزاوار اين است كه مردم تنها به اين نعمتها خوشحالى كنند ، نعمتهايى كه خدا بر آنان منت نهاد و از باب فضل و رحمتش ، آنها را در اختيارشان قرار داد . آرى اين نعمتها كه مايه سعادت آنان است ، و بدون آنها سعادت عايدشان نمىشود بهتر است از مالى كه نه تنها خيرى در آن نيست ، بلكه مايه فتنه آنان ، و چه بسا مايه هلاكت و شقاوتشان است .
* ( « قُلْ أرَأَيْتُمْ ما أَنْزَلَ اللَّه لَكُمْ مِنْ رِزْقٍ فَجَعَلْتُمْ مِنْه حَراماً وَحَلالًا . . . » ) *
اگر در اين آيه شريفه رزق يعنى آنچه مايه امداد انسان در بقايش مىباشد را به « انزال » منسوب كرده با اينكه رزق آدمى از زمين پديد مىآيد و از آسمان نازل نمىشود ، بر اساس حقيقتى است كه قرآن كريم مبتكر آن است و آن اين است كه تمامى اشياى محدود كه در اختيار بشر قرار گرفته نامحدودى دارد كه در خزينه الهى و نزد خداى تعالى است ، و از آن خزينه آن مقدارى بر زمين و اين عالم طبيعت نازل مىشود كه خداى تعالى مقدر كرده باشد -
هامش
( 1 ) اگر مىفرمود : « فليفرحوا بذلك » معنايش اين مىشد كه بايد به اين فضل و رحمت خوشحالى كنند ، ولى مقدم آوردن كلمه « بذلك » مىفهماند تنها و تنها بايد به اين فضل و رحمت خوشحالى كنند ، يعنى غير اين فضل و رحمت هيچ چيزى مايه خوشحالى نيست . « مترجم »