توجه فرماييد : « وَإِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُه وَما نُنَزِّلُه إِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ » « 1 » ، « وَفِي السَّماءِ رِزْقُكُمْ وَما تُوعَدُونَ » « 2 » ، « وَأَنْزَلَ لَكُمْ مِنَ الأَنْعامِ ثَمانِيَةَ أَزْواجٍ » « 3 » ، « وَأَنْزَلْنَا الْحَدِيدَ فِيه بَأْسٌ شَدِيدٌ » « 4 » .
و اما اينكه بعضى « 5 » گفتهاند « تعبير به انزال از اين جهت است كه ارزاق بندگان همه از باران است كه از سمت بالا يعنى از آسمان نازل مىشود » سخن درستى نيست ، زيرا صرفنظر از اينكه وجهى عوامانه است ، شامل همه آن مواردى كه در باره اش تعبير به انزال شده نمىگردد ، از قبيل آيه سوره زمر ، كه حتى گاو و گوسفند و امثال آن را ، و آيه سوره حديد كه آهن را نازل از ناحيه خداى تعالى دانسته ، و اتفاقا رزقى كه در آيه مورد بحث آمده و فرموده كه از ناحيه خدا نازل شده ، و مردم بعضى را حلال و بعضى را حرام كردهاند ، چهار پايان يعنى شتر و گوسفند است ، كه مشركين به بعضى از آنها عنوان « وصيله » دادند و بعضى را « سائبه » خواندند و بعضى ديگر را « حام » و . . .
حرف « لام » در جمله « لكم » ، لام غايت است و معناى نفع را افاده مىكند ، و به آيه چنين معنا مىدهد كه : خداى تعالى به سود شما و به خاطر شما و براى اينكه شما بهره مند شويد رزق را برايتان نازل كرده . چون ماده انزال اگر متعدى بشود با حرف « على » و يا حرف « الى » متعدى مىشود ، و به همين جهت - كه گفتيم لام معناى نفع را افاده مىكند - است كه آيه شريفه معناى اباحه و حليت را مىرساند و مىفرمايد : خدا رزق شما را نازل كرد تا براى شما مباح و حلال باشد ، ولى شما بعضى را بر خود حرام و بعضى را حلال كرديد ، و باز همين معنا باعث شده كه كلمه « حرام » را قبل از حلال بياورد و بفرمايد : * ( « فَجَعَلْتُمْ مِنْه حَراماً وَحَلالًا » ) * ، يعنى خداى تعالى با انزال رزق ، آن را برايتان حلال كرد تا شما در زندگيتان از آن بهره مند شويد ، ولى شما از پيش خود آن رزق را دو قسم كرديد ، قسمى را حرام و قسمى ديگر را حلال .
پس ، معناى آيه اين شد : اى محمد ! به اين مشركين بگو به من خبر دهيد ببينم سبب چه بوده كه
هامش
( 1 ) هيچ چيزى نيست مگر آنكه خزينه هايش نزد ما است و ما آن را نازل نمىكنيم مگر به اندازه اى معلوم . « سوره حجر ، آيه 21 »
( 2 ) رزق شما و آنچه كه وعده آن را به شما دادهاند در آسمان است . « سوره ذاريات ، آيه 22 »
( 3 ) و براى شما از چهارپايان هشت جفت نازل كرد . « سوره زمر ، آيه 6 »
( 4 ) ما آهن را كه به شدت سخت است نازل كرديم . « سوره حديد ، آيه 25 »
( 5 ) تفسير روح المعانى ، ج 12 ، ص 142 - تفسير الكبير ، ج 17 ، ص 120 .