* ( « قُلْ أرَأَيْتُمْ » ) * ، بگو به من خبر دهيد * ( « إِنْ أَتاكُمْ عَذابُه بَياتاً » ) * ، اگر عذاب خدا شبانه بيايد « او نهارا » ، و يا در روز فرا رسد ، با اينكه عذابى است كه جز به ناگهانى نمىآيد چون شما از لحظه آمدنش خبر نداريد * ( « ما ذا يَسْتَعْجِلُ مِنْه » ) * ديگر مجرمين در آمدن چه چيز عجله و شتاب را درخواست مىكنند ، آيا در آمدن عذاب درخواست عجله مىكنند با اينكه مجرم خودشان هستند و اگر عذاب بيايد گريبان غير آنان را نمىگيرد ؟
بنا بر اين ، در جمله « * ( ما ذا يَسْتَعْجِلُ مِنْه الْمُجْرِمُونَ ) * » التفاتى از خطاب ( أرايتم - به من خبر دهيد ) به غيبت ( يستعجل ) به كار رفته ، و گرنه بايد مىفرمود : « ما ذا تستعجلون منه و انتم مجرمون » . و گويا نكته اين التفات اين باشد كه خواسته است رعايت حال مجرمين را كرده رو در رو به آنان نفرموده باشد كه شما مجرميد و چنين عذابى در پى داريد چون ملاك و علت عذاب در شما هست و آن ارتكاب جرم است .
و توبيخ از جهت دوم اين است كه ايمان آوردن را تاخير انداختهاند براى روزى كه ديگر ايمان سودى به حالشان نداشته باشد ، و آن روز نزول عذاب است ، چون در آن روز پديدار شدن نشانه هاى عذاب بطور قطع ناگزيرشان مىكند به اينكه ايمان بياورند . آرى ، اين معنا تجربه شده كه آدمى وقتى مشرف به هلاكت مىشود ايمان مىآورد . از سوى ديگر ايمان ، خود توبه اى است ، و توبه در هنگام پديدار شدن نشانه هاى عذاب و لحظه اى كه آدمى مشرف به مرگ مىشود قبول نمىشود ، لذا فرمود : * ( « أثُمَّ إِذا ما وَقَعَ » ) * العذاب « آمنتم به » آيا گذاشتيد وقتى كه عذاب واقع شد به آن ( به قرآن و يا به خداى تعالى ) ايمان آورديد ؟ « ألن » يعنى آيا در اين لحظه ايمان آورديد ؟ در حالى كه : * ( « وَقَدْ كُنْتُمْ بِه تَسْتَعْجِلُونَ » ) * قبلا خود شما درخواست مىكرديد زودتر آن عذاب بيايد ، و معناى اين استعجالتان اين بود كه بفهمانيد ما اعتنايى به اين عذاب نداريم ، در حقيقت با اين درخواست خود مىخواستيد تهديد خداى تعالى را تحقير و استهزاء كنيد .
* ( « ثُمَّ قِيلَ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذُوقُوا عَذابَ الْخُلْدِ هَلْ تُجْزَوْنَ إِلَّا بِما كُنْتُمْ تَكْسِبُونَ » ) * اين معنا به ذهن نزديكتر است كه آيه شريفه متصل باشد به آيه * ( « لِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌ » ) * ، كه در اين صورت آيه اول حتمى بودن وقوع عذاب بر مشركين و نابود كردن آنان را بيان مىكند ، و آيه دوم اين نكته را مىرساند كه بعد از وقوع عذاب به آنان گفته مىشود : حال بچشيد عذاب جاودانه را كه همان عذاب آخرت است ، و شما در اين روز كيفر نمىشويد مگر به عمل خودتان ، همان اعمالى كه مىكرديد و همان گناهانى كه مرتكب مىشديد و اين است سزاى شما . و اين خطاب ( ذوقوا : بچشيد ) خطاب زبانى نيست ، بلكه خطاب تكوينى است ،
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 108
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص١٠٨