مىخواهد بفرمايد : هر عملى عكس العمل و اثرى دارد و ممكن نيست كه عذاب كفر و گناه به كافر و گنهكار نرسد . و بنا بر اين معنا اين دو آيه ، يعنى آيه : * ( « قُلْ أرَأَيْتُمْ » ) * تا جمله « تستعجلون » داراى زمينه اعتراض ، و وارد در اين موردند .
* ( « وَيَسْتَنْبِئُونَكَ أحَقٌّ هُوَ قُلْ إِي وَرَبِّي إِنَّه لَحَقٌّ وَما أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ » ) * كلمه « يستنبئونك » به معناى « يستخبرونك » است ، يعنى از تو خبر مىخواهند .
و جمله : « احق هو » بيان همان خبرى است كه از آن سؤال كردهاند ، و ضمير « هو » بطورى كه از زمينه كلام بر مىآيد به قضاء و يا به عذاب بر مىگردد ، و به هر كدام برگردد برگشت عبارت به يك معنا است ، مىفرمايد : از تو خبرگيرى مىكنند كه آيا آن قضاء و يا آن عذاب حق است ؟ در اينجا خداى سبحان به پيامبرش دستور داده پاسخ را كه عبارت است از اثبات آن عذاب به جميع جهات تاكيد مؤكد نموده در جواب آنان با سوگند بگويد : اين عذاب حتما و قطعا حق و ثابت است ، براى اينكه مقتضى آن موجود و مانع آن مفقود است .
پس ، اينكه فرمود : * ( « قُلْ إِي وَرَبِّي إِنَّه لَحَقٌّ » ) * ( براى اثبات حقيت كلام از چند جهت تاكيد شده ) يكى از جهت سوگند ، دوم آوردن كلمه « ان » و سوم آوردن حرف « لام » ، و چهارم آوردن جمله به صورت جمله اسميه ( آن عذاب حق است ) ، چون ممكن بود بفرمايد : « قل اى و ربى يحق العذاب و يا يقطع العذاب » . و جمله * ( « وَما أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ » ) * بيان عدم مانع است - هم چنان كه جمله قبلى وجود مقتضى را اثبات مىكرد - و مىفرمايد : شما نمىتوانيد خدا را از فرستادن عذاب عاجز سازيد ، و از رسيدن عذاب بر خود مانع شويد .
* ( « وَلَوْ أَنَّ لِكُلِّ نَفْسٍ ظَلَمَتْ ما فِي الأَرْضِ لَافْتَدَتْ بِه . . . » ) *
اين آيه به شدت عذاب و اهميت خلاصى از آن در نزد آنان اشاره مىكند . و جمله * ( « وَأَسَرُّوا النَّدامَةَ » ) * به معناى اين است كه ندامت و پشيمانى خود را پنهان و كتمان مىكنند تا گرفتار شماتت و امثال آن نشوند . و ظاهرا منظور از قضاء و عذابى كه در آيه شريفه آمده عذاب و قضاء دنيوى است نه غير دنيوى .
* ( « أَلا إِنَّ لِلَّه ما فِي السَّماواتِ وَالأَرْضِ أَلا إِنَّ وَعْدَ اللَّه حَقٌّ وَلكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ » ) * اين آيه شريفه و آيه بعدش برهانى است بر حق بودن مطلبى كه قبلا فرموده بود ، و آن اين بود كه عذاب مورد تهديد حق است و واقع خواهد شد ، و هيچ مانعى نيست كه بتواند از وقوع آن منع كند . و صورت برهان چنين است : آنچه در آسمانها و زمين است از آنجا كه مملوك خداى يگانه بى شريك است خداى تعالى مىتواند هر نوع تصرفى كه فرض شود در آن بنمايد و هر