سوى آن امت آمد و رسالت الهى را به آنان ابلاغ نمود ، قهرا اختلاف راه انداخته گروهى تصديقش و گروه ديگر تكذيبش كردند در آن زمان خداى تعالى بين آنان قضاء به حق و عدل .
مىراند ، بدون اينكه به آنان ستم روا بدارد . اين آن معنايى است كه از آيه شريفه با كمك سياق و زمينه گفتار استفاده مىشود .
و از آن برمىآيد كه در جمله * ( « فَإِذا جاءَ رَسُولُهُمْ » ) * كوتاه گويى و حذف به كار رفته و نيز به جاى اسم ظاهر ضمير به كار رفته ، و تقدير كلام چنين است : « فاذا جاء رسولهم اليهم و بلغ الرسالة فاختلف قومه بالتكذيب و التصديق قضى بينهم بالقسط - همين كه رسولشان به سوى آنان آمد و رسالت خود را ابلاغ نمود ، مردم در تكذيب او و تصديقش دو دسته شدند ، پس خداى تعالى به عدالت بين آن دو حكم كرد » . دليل بر اينكه آيه شريفه چنين تقديرى دارد ، جمله * ( « قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ وَهُمْ لا يُظْلَمُونَ » ) * است ، چون قضاوت در جايى درست است كه پاى اختلافى در ميان باشد ، و چون در جايى كه قضاوت و داورى به نفع يك طرف و قهرا به ضرر طرف ديگر است ، و قهرا آن ضرر ، يا حقكشى است و يا عذاب ، هر جا كه سخن از قضاوت به ميان آيد اين سؤال به ذهن شنونده وارد مىشود كه آيا اين قضاوت به عدالت است يا حقكشى ؟ و آيا در اين قضاوت به آن كسى كه عليه او حكم شده ظلم شده است يا نه ، لذا در جمله مورد بحث فرمود :
خداى تعالى به عدالت داورى مىكرده ، و به هيچ قومى ستم نمىكرده .
و اما اينكه چرا نفرمود : « لكل امة نبى » ؟ در پاسخ مىگوئيم : ما قبلا در مباحثى كه در جلد دوم اين كتاب پيرامون نبوت داشتيم فرق ميان رسول و نبى را بيان كرديم ، و قضاوتى كه در آيه مورد بحث سخن از آن رفته از خواص رسالت است ، نه نبوت .
* ( « وَيَقُولُونَ مَتى هذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ » ) * اين جمله حكايت سؤالى است از ناحيه مشركين از رسول خدا ( ص ) ، كه زمان اين قضاوتى كه خدا وعده اش را داده كى است ، و به دليل اينكه خداى تعالى به رسول گرامىاش دستور داده كه در پاسخ آنان بفرمايد : « بگو من براى خودم مالك هيچ ضرر و نفعى نيستم مگر آنچه كه خدا خواسته باشد ، و براى هر امتى أجل معينى است » ، منظور از آن قضاء ، قضاء دنيوى است . و نيز سؤال كنندگان بعضى از مشركين معاصر رسول خدا ( ص ) بودهاند ، چون از جمله « براى هر امتى اجل معينى است » مىفهميم كه خداى تعالى به خاطر نافرمانى يك امت آن امت را قبل از فرا رسيدن اجلش در دنيا هلاك نمىكند . و نيز از جمله « بگو من مالك نفع و ضرر خويش نيستم . . . » مىفهميم سؤال كنندگان بعضى از مشركين معاصر رسول خدا ( ص ) بودهاند .
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 103
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص١٠٣