كه به امتش خبر دهد كه آنچه در امتهاى گذشته جارى شده بود در اين امت نيز جارى خواهد شد و اين امت هيچگونه امتياز و استثنايى از اين كليت ندارد . چيزى كه هست رسول خدا ( ص ) در آنچه كه خداى تعالى تلقينش كرده چيزى براى پاسخ از سؤال مشركين كه پرسيده بودند « وقت عذاب كى است » بيان نفرموده و تنها اين را فرموده « كه قضاى الهى حتمى است و اين امت ( نيز مانند ساير امتها ) عمر و اجلى دارد » ، همانطور كه يك فرد از انسان عمرى دارد و بعد از تمام شدن عمرش اجلش فرا مىرسد . و اما اينكه زمان نزول آن اجل كى است بطور عجيبى مبهم گذاشت . و هيچ اشاره اى به آن نفرمود . و ما در سابق در تفسير آيه « وَما كانَ اللَّه لِيُعَذِّبَهُمْ وَأَنْتَ فِيهِمْ وَما كانَ اللَّه مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ يَسْتَغْفِرُونَ » « 1 » گفتيم كه اين آيه خالى از اشعار و اشاره به اين معنا نيست كه امت اسلام بعد از رحلت رسول خدا چيزى نمىگذرد كه نعمت استغفار از آنان گرفته مىشود و آن وقت است كه عذاب بر آنان نازل مىشود . و باز در سابق گفتيم كه شواهد همه دلالت دارد بر اينكه اين آيه ( يعنى آيه سوره انفال ) مثل همه سوره انفال در مدينه نازل شده ، پس آيات مورد بحث كه در مكه نازل شده قبل از آن بوده ، و آن آيات نسبت به اين آيات جنبه شرح و توضيح را دارد . در سوره انفال آنچه در اينجا مبهم ذكر شده توضيح داده ، و اين خبر كه امت اسلام چنين و چنان مىشود يكى از اخبار غيبى قرآن كريم است .
ولى بعضى از مفسرين « 2 » داستان عذابى كه خداى تعالى در اين آيات ذكر فرموده حمل بر عذاب آخرت كردهاند ، در حالى كه زمينه اين آيات با چنين حملى مساعدت ندارد .
* ( « وَإِمَّا نُرِيَنَّكَ بَعْضَ الَّذِي نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ فَإِلَيْنا مَرْجِعُهُمْ ثُمَّ اللَّه شَهِيدٌ عَلى ما يَفْعَلُونَ » ) * اصل كلمه * ( « إِمَّا نُرِيَنَّكَ » ) * « ان نرك - اگر نشانت دهيم » ، بوده دو چيز بر آن اضافه شده يكى حرف « ما » ، و ديگرى نون تاكيد ثقليه . « 3 » و ترديد ، بين نشان دادن ، و بين توفى و قبض
هامش
( 1 ) « سوره انفال ، آيه 33 »
( 2 ) تفسير ابن كثير ، ج 3 ، ص 506 .
( 3 ) در اينجا ممكن است اين سؤال به ذهن خواننده برسد كه در زمينه ترديد ، نون تاكيد ثقيله كه خاصيتش تاكيد مضمون كلمه است چه معنا دارد ؟ پاسخ اين سؤال به نظر من اين است كه آيه شريفه مىخواهد بفرمايد : حتى در حال حيات تو نيز قسمتى از آن عذاب را كه بعد از وفات تو بر امتت نازل خواهيم كرد بر آنان نازل مىكنيم ، و حتما و بطور يقين نازل مىكنيم . و همين طور هم شد ، زيرا عذابى كه خداى تعالى بعد از رحلت رسول گراميش بر امت اسلام نازل فرمود نطفه اش در حال حيات آن جناب منعقد شد ، آن زمان كه حادثه عقبه را در مراجعت رسول خدا ( ص ) از حجة الوداع بوجود آوردند ، و آن زمان كه نگذاشتند رسول خدا ( ص ) آنچه را كه مىخواست براى امت بنويسد ، منشا همه انحرافها و گمراهىها و محروميتها آن روز آغاز شد « اللهم العن اول ظالم ظلم حق محمد و آل محمد و آخر تابع له على ذلك اللهم العنهم جميعا » پس ، آوردن نون تاكيد ثقيله براى افاده اين نكته بوده هم چنان كه در داستان آدم ( ع ) آنجا كه به وى فرمود : « * ( اهْبِطُوا مِنْها جَمِيعاً ) * » دنبالش فرمود : « * ( فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدىً ) * » اگر از ناحيه من براى شما هدايتى و دينى آمد كه حتما و قطعا خواهد آمد چنين و چنان كنيد .
« مترجم »