كلمه « بدا » ظهور دارد در ابتداى خلقت دنيوى انسان نه مجموع زندگى او كه از كلام بعضىها استفاده مىشود .
بعضى از مفسرين آيه را چنين تفسير كردهاند كه : « شما مبعوث خواهيد شد به همان صورتى كه مىميريد ، مؤمن با ايمان خود و كافر با كفر خود » ، چون از اين كلام بر مىآيد كه كلمه « بدء » را به معناى زندگى دنيا گرفته و خواسته است آيه را چنين معنا كند : « شما كه در دوران زندگى دنيوىتان مخلوق خدا بوديد و خداوند فرقه اى از شما را هدايت و فرقه اى را گمراه نمود ، در آخرت نيز دو فرقه خواهيد بود » و اين معنا صحيح نيست ، زيرا كلمه « بدء » در امورى كه داراى استمرار و امتداد است به معناى آغاز آن و اولين جزء وجود آن است نه تمامى آن . در آيه مورد بحث هم اين كلمه در خطاب به انسان واقع شده كه موجودى است داراى استمرار ، و معناى آن ابتداى وجود انسان است نه سرتاسر زندگى دنيوى او .
علاوه بر اينكه اين آيه تتمه آياتى است كه ابتداى خلقت بشر و داستان سجده ملائكه را بيان مىكند . پس مراد از « بدء » در اين آيه آغاز آفرينش نوع بشر است كه در اول داستان گفته شده ، و از آن جمله اين بود كه پس از اينكه ابليس را رجم نمود به وى فرمود : « اخْرُجْ مِنْها مَذْؤُماً مَدْحُوراً لَمَنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ لأَمْلأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْكُمْ أَجْمَعِينَ » و در اين وعده اش بنى نوع بشر را به دو گروه تقسيم كرد : يكى آنان كه صراط مستقيم را دريافتند ، و يكى آنان كه راه حق را گم كردند ، اين يكى از خصوصيات ابتداى خلقت بشر بود كه در عودشان نيز اين خصوصيت هست .
آيات ديگرى هست كه اين خصوصيت را به بيان صريحترى توضيح داده ، از آن جمله فرموده است : « قالَ هذا صِراطٌ عَلَيَّ مُسْتَقِيمٌ إِنَّ عِبادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطانٌ إِلَّا مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْغاوِينَ » « 1 » خداوند در اين آيه به قضاى حتمى خود مردم را دو طايفه كرده : يكى آنان كه ابليس نمىتواند گمراهشان كند ، و يكى آنان كه به اختيار خود او را پيروى مىكنند و در نتيجه گمراه مىشوند . هم چنان كه فرموده : « كُتِبَ عَلَيْه أَنَّه مَنْ تَوَلَّاه فَأَنَّه يُضِلُّه » « 2 » و اين قضاى حتمى به گمراهى آنان ، در اثر متابعتى است كه از ابليس مىكنند ، نه اينكه متابعتشان از ابليس اثر
هامش
( 1 ) . . . و هرگز تو را بر بندگان من تسلط و غلبه اى نخواهد بود مگر آن گمراهانى كه از تو پيروى مىكنند . سوره حجر آيه 42
( 2 ) چنين فرض و لازم شده كه هر كس شيطان را دوست و پيشواى خود سازد ، او را گمراه كند .
سوره حج آيه 4