مخالفت از او سر بزند خداى تعالى به لفظ « هذه » اشاره به درخت مزبور كرد و فرمود : * ( « وَلا تَقْرَبا هذِه الشَّجَرَةَ » ) * .
* ( « قالا رَبَّنا ظَلَمْنا أَنْفُسَنا وَإِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنا وَتَرْحَمْنا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخاسِرِينَ » ) * اين حرف از آدم و حوا نهايت تضرع و التماس آن دو را مىرساند ، و لذا هيچ چيزى درخواست نكردند و تنها احتياجشان را به مغفرت و رحمت ذكر كرده و گفتند : اگر رحم نكنى بطور دائم و به تمام معنا زيانكار خواهيم شد .
* ( « قالَ اهْبِطُوا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ . . . » ) *
اين خطاب هم خطاب به آدم و همسر او است و هم خطاب به ابليس است . و دشمنى بعضى از بنى نوع بشر با بعضى ديگر به خاطر اختلافى است كه در طبيعتهاى آنان است ، و اين قضايى است از خداى تعالى ، قضاى ديگرش هم اين است كه فرموده : * ( « وَلَكُمْ فِي الأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَمَتاعٌ إِلى حِينٍ » ) * يعنى تا چندى كه به زندگى دنيوى زنده هستيد جاىتان در زمين است . از ظاهر سياق بر مىآيد كه اين خطاب هم خطاب به هر سه است .
* ( « قالَ فِيها تَحْيَوْنَ وَفِيها تَمُوتُونَ وَمِنْها تُخْرَجُونَ » ) * اين نيز قضاى ديگرى است كه بشر را تا روز قيامت خاكنشين كرده . و بعيد نيست كه خطاب در اين جمله مختص به آدم و همسرش و فرزندانشان باشد ، براى اينكه اگر اين خطاب شامل ابليس هم بود شايسته بود بدون اينكه با كلمه « قال » كلام را از هم جدا كند بفرمايد : « و فيها . . . » و چون كلمه مزبور را فاصله قرار داده بعيد نيست كه خطاب مختص به آنها بوده باشد . ما تفصيل داستان بهشت آدم را در سوره « بقره » گذرانديم كسانى كه مىخواهند به تفصيل آن واقف شوند به آنجا رجوع كنند .
گفتارى در باره شيطان و عمل او
موضوع ابليس نزد ما امرى مبتذل و پيش پا افتاده شده كه اعتنايى به آن نداريم ، جز اينكه روزى چند بار او را لعنت كرده و از شرش به خدا پناه مىبريم و بعضى افكار پريشان خود را به اين جهت كه از ناحيه او است تقبيح مىكنيم . و ليكن بايد دانست كه اين موضوع موضوعى است بسيار قابل تامل و شايان دقت و بحث ، و متاسفانه تا كنون در صدد بر نيامدهايم كه ببينيم قرآن كريم در باره حقيقت اين موجود عجيب كه در عين اينكه از حواس ما غايب است و تصرفات عجيبى در عالم انسانيت دارد چه مىگويد ، و چرا نبايد در صدد برآييم ؟ چرا