معنا را به شنونده بفهماند خصوص آن صوت را از دهان خارج نموده و يا به عبارتى ديگر آن تموج هواى مخصوص را در فضا ايجاد نمايد ، و پر واضح است كه كلام به اين معنا مستلزم اين است كه متكلم داراى جسم بوده باشد ، و خداى سبحان منزه است از اينكه داراى جسم باشد .
از طرفى هم صرف ايجاد صوت در درخت و يا در مكانى ديگر دلالت نمىكند بر اينكه معانى اصوات ، مقصود خداى سبحان است ، چيز ديگرى غير از اصوات لازم است كه اراده و قصد خداى تعالى را كشف نموده و دلالت كند بر اينكه خداى تعالى معانى اصوات را اراده كرده ، هم چنان كه اگر كسى با كوبيدن چيزى و يا مثلا دست بر هم زدن ، صدايى ايجاد كند كه معناى مخصوصى را دارا است ، مادامى كه قرينه اى در كار نباشد و يا قبلا نگفته باشد كه هر وقت من اين صدا را ايجاد كردم فلان معنا را اراده نمودهام ما به صرف ايجاد صدا نمىتوانيم بگوييم مقصودش آن معنا است .
و نيز از طرف ديگر مىبينيم قرآن كريم كه داستان موسى و كلام خدا را نقل مىكند اين را نگفته كه موسى از خدا پرسيد آيا اين صدا از تو است ؟ و آيا تو معانى اين كلمات را اراده كرده اى يا نه ! ؟ بلكه از حكايت قرآن بر مىآيد كه موسى به محض شنيدن آن كلام يقين كرده است كه كلام كلام خداى تعالى است ، هم چنان كه در ساير اقسام وحى نيز انبياء ( ع ) بلا درنگ يقين مىكردهاند كه پيغام از ناحيه خدا است .
پس بطور قطع و مسلم معلوم مىشود در اين موارد ارتباط خاصى هست كه آن ارتباط باعث مىشود ذهن شنونده بدون هيچ ترديدى از الفاظ منتقل به معنا شده و حكم كند كه اين معنا را خداى تعالى اراده هم كرده ، و گر نه صرف اينكه خداى تعالى صوتى را ايجاد كند كه در لغت معنايى را دارا بوده باشد مجوز اين نيست كه معناى مزبور را به خداى تعالى استناد بدهند ، و بگويند اين كلام ، كلام خدا بود ، به شهادت اينكه تمامى كلماتى كه از تمامى انسانها و متكلمين سر مىزند صوت آن از خداى تعالى است ، و با اينكه خداى تعالى صوت را به آدميان داده مع ذلك ما نمىگوييم همه اين كلمات كلام خداست ، بلكه مىگوييم متكلم به اين كلامى كه خدا آن را آفريده حسن و حسين و تقى و نقى است ، و چه بسا صداها كه از برخورد دو جسم بوجود مىآيد و معنايى را هم مىرساند و ليكن ما نمىگوييم اين صوت و صدا كلام خداست .
و كوتاه سخن اينكه معناى تكلم خدا با موسى ( ع ) اين است كه : خداوند اتصال و ارتباط خاصى بين موسى و عالم غيب برقرار نمود كه با ديدن بعضى از مخلوقات به آن معنايى كه مراد اوست منتقل مىشده ، البته ممكن هم هست اين انتقال مقارن با شنيدن صوتهايى
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 314
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٣١٤