بوده كه خداوند آن را در خارج و يا در گوش او ايجاد كرده ، و ما در بحثى كه در سابق راجع به كلام نموديم مطالبى گذرانديم و ان شاء اللَّه تتمه آن را در تفسير سوره شورى ايراد خواهيم نمود .
به هر حال جمله * ( « قالَ يا مُوسى إِنِّي اصْطَفَيْتُكَ » ) * كلامى است كه ورودش در مورد امتنان و در موعظه موسى ( ع ) است ، و غرض از آن اين است كه به موسى خاطر نشان سازد كه اين موهبت بزرگ را كوچك نشمرده و شكر آن را بجا آورد . * ( « وَكَتَبْنا لَه فِي الأَلْواحِ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ مَوْعِظَةً وَتَفْصِيلًا لِكُلِّ شَيْءٍ . . . » ) *
كلمه « لوح » به معناى آن صفحه اى است كه براى كتابت تهيه شده ، و از اين جهت آن را لوح مىخوانند كه آن نوشته را ظاهر مىسازد ، مانند « لاح ، يلوح » كه به معناى ظاهر شدن است ، مثلا مىگويند : « لاح البرق » يعنى برق ظاهر گرديد .
كلمه « من » در جمله * ( « مِنْ كُلِّ شَيْءٍ » ) * به شهادت سياق بعديش ، تبعيض را مىرساند ، و از ظاهر سياق بر مىآيد كه كلمه « موعظة » بيان * ( « كُلِّ شَيْءٍ » ) * است و جمله * ( « وَتَفْصِيلًا لِكُلِّ شَيْءٍ » ) * عطف است بر آن ، و اگر « تفصيلا » را نكره آورده براى اين است كه ابهام و تبعيض را افاده كند . بنا بر اين برگشت معناى آيه به اين مىشود كه ما براى موسى در الواح كه همان تورات است منتخبى از هر چيز نوشتيم ، به اين معنا كه ما براى او مقدارى موعظه نوشته و از هر مطلب اعتقادى و عملى آن مقدارى را كه مورد احتياج قوم او بود تشريح نموده و تفصيل داديم .
بنا بر اين ، آيه شريفه به خوبى دلالت دارد بر اينكه تورات نسبت به معارف و شرايعى كه مورد نياز بشر است كتاب كاملى نيست ، و همين طور هم هست ، هم چنان كه در آيه « وَأَنْزَلْنا إِلَيْكَ الْكِتابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِما بَيْنَ يَدَيْه مِنَ الْكِتابِ وَمُهَيْمِناً عَلَيْه » « 1 » بعد از ذكر تورات و انجيل ، قرآن را مهيمن و مكمل آن دو خوانده است .
* ( « فَخُذْها بِقُوَّةٍ وَأْمُرْ قَوْمَكَ يَأْخُذُوا بِأَحْسَنِها » ) * - اين جمله تفريع است بر جمله * ( « وَكَتَبْنا لَه فِي الأَلْواحِ » ) * چون در حقيقت جمله « نوشتيم براى او در الواح » به معناى گفتن هم اشعار دارد ، و مثل اين است كه فرموده باشد : « ما به موسى گفتيم براى تو در الواح از هر چيزى نوشتهايم پس آن الواح را محكم بگير » ، و محكم گرفتن كنايه است از اينكه آن را شوخى و سرسرى فرض نكند بلكه جديش بگيرد و در آن رعايت احتياط را بكند . و وجه اين كنايه اين است كه اگر كسى امرى را جدى بداند و در باره آن رعايت احتياط را بنمايد قهرا همه قوت و
هامش
( 1 ) و فرستاديم بسويت كتاب را به حق در حالى كه كتابهايى را كه در پيش روى خود داشت تصديق مىكرد و بر آنها مسلط بود . سوره مائده آيه 48