گفتارى در عموميت خلقت و گسترش دامنه آن
اينكه خداى تعالى فرمود : * ( « ذلِكُمُ اللَّه رَبُّكُمْ لا إِله إِلَّا هُوَ خالِقُ كُلِّ شَيْءٍ » ) * ظهور دارد در اينكه خلقت عمومى است و بر هر چيزى كه بهره اى از وجود دارد گسترش دارد و خلاصه هيچ موجودى نيست مگر آنكه به صنع او وجود يافته است ، و اين عبارت يعنى عبارت « اللَّه خالِقُ كُلِّ شَيْءٍ » در قرآن كريم مكرر آمده ، و در هيچ جا قرينه اى كه دلالت بر تخصيص آن داشته باشد نيست ، اينك ما موارد آن را نقل مىكنيم تا خواننده نيز عموميت و نبودن قرينه تخصيص را بنگرد : « قُلِ اللَّه خالِقُ كُلِّ شَيْءٍ وَهُوَ الْواحِدُ الْقَهَّارُ » « 1 » ، « اللَّه خالِقُ كُلِّ شَيْءٍ وَهُوَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ وَكِيلٌ » « 2 » ، « ذلِكُمُ اللَّه رَبُّكُمْ خالِقُ كُلِّ شَيْءٍ لا إِله إِلَّا هُوَ » « 3 » .
راجع به اين مساله در بين فلاسفه و متكلمين ملتهايى مانند يهود ، نصارا و اسلام كه داراى مكتب توحيداند اختلافات و مشاجرات دامنه دار عجيبى به پا خاسته ، و در نتيجه حرفهاى عجيب و غريبى زدهاند ، و چون بحث فعلى ما قرآنى و تفسيرى است و حاجتى به ايراد آن اقوال و آرا نداريم از نقل آنها خوددارى نموده و تنها در تحقيق اين جهت برمىآييم كه خلاصه نظر قرآن كريم در اين باره چيست ، و آيات مربوط به آن را نقل مىكنيم تا ببينيم از آنها چه به دست مىآيد .
نخست مىبينيم كه قرآن كريم در باره اينكه موجودات عالم مانند آسمان ، ستارگان ، سيارات ، زمين ، كوه ها ، پستيها ، بلندىها ، درياها ، خشكىها ، عناصر ، معدنيها ، ابرها ، رعد و برقها ، باران ، صاعقه ، تگرگ ، گياه ، درخت ، حيوان و انسان داراى آثار و خواصى هستند ، و اينكه نسبت اين آثار به موجودات نسبت فعل به فاعل و معلول به علت است همان نظريه اى را اظهار داشته كه خود ما هم همان را امر مسلمى مىدانيم .
و نيز مىبينيم كه براى آدميان مانند ساير انواع موجودات ، افعالى از قبيل خوردن و آشاميدن ، نشستن و راه رفتن ، صحت و مرض ، رشد ، فهم و شعور و خوشحالى و سرور ، قائل شده و آنها را قائم به وجود انسان و مستند به وى دانسته است .
هامش
( 1 ) سوره رعد آيه 16
( 2 ) سوره زمر آيه 62
( 3 ) سوره مؤمن آيه 62