است ، و معنايش اين است كه : مشركين براى خداى تعالى شركائى از جن اتخاذ كردند ، در حالى كه جن نيز مخلوق خدا است و مخلوق نمىتواند با خالق خود در خدايى شركت داشته باشد .
منظور از « جن » در اينجا شيطانهايند ، چون بعضى مانند مجوسيان كه قائل به اهريمن و يزدان بودند و همچنين مانند يزيديها كه قائل به الوهيت ابليس ( ملك طاووس - شاه پريان ) بودند شياطين را شريك خدا مىدانستند . و نيز ممكن است مراد از جن همين جن معروف باشد ، چون بطورى كه نسبت مىدهند بعضى از مشركين قريش معتقد بودند كه خداى تعالى دخترى از جن گرفته و از آن دختر ملائكه بوجود آمده . اين احتمال با سياق جمله * ( « وَجَعَلُوا لِلَّه شُرَكاءَ الْجِنَّ وَخَلَقَهُمْ وَخَرَقُوا لَه بَنِينَ وَبَناتٍ بِغَيْرِ عِلْمٍ » ) * سازگارتر است ، و بنا بر اين احتمال ، « بنين - پسران » و « بنات - دختران » از جنس ملائكه خواهند بود كه مشركين آنها را به عنوان شركايى به خدا نسبت داده و بر او افترا بستند ، پاك و منزه است خداى تعالى از آنچه مشركين او را وصف مىكنند .
و اگر مراد از « بنين » و « بنات » اعم از ملائكه باشد بعيد نيست كه مقصود از آن همان اعتقادى باشد كه در ساير ملل غير اسلامى يافت مىشود ، مانند اعتقاد برهماييها و بودائيها كه اعتقادى نظير اعتقاد مسيحيها داشتند و نيز مانند اعتقادى كه ساير بتپرستان قديم داشته و خدايان ساختگى خود را پسران و دختران خدا مىدانستند . و هم اكنون آثارى كه به دست باستانشناسان كشف مىشود وجود چنين اعتقادى را تاييد مىكند ، مشركين عرب هم ملائكه را دختران خدا مىپنداشتند .
* ( « بَدِيعُ السَّماواتِ وَالأَرْضِ . . . » ) *
اين جمله جواب از همان اعتقاد است ، و حاصلش اين است كه : داشتن فرزند حقيقى موقوف بر اين است كه قبلا همسرى اتخاذ شود و اتخاذ همسر براى خداى تعالى معقول نيست ، و با اين حال ديگر از كجا فرزند خواهد داشت ؟ علاوه بر اين ، خداى تعالى خالق و فاطر هر چيزى است ، و صاحب فرزند نمىتواند خالق فرزند خود باشد چون فرزند جزئى از پدر است كه به وسيله عمل لقاح به محيط تربيتى رحم منتقل مىشود ، و معقول نيست كه جزء خداوند مخلوق خودش باشد - اين دو دليل در جمله كوتاه * ( « بَدِيعُ السَّماواتِ وَالأَرْضِ » ) * نهفته است - چون وقتى خداوند به وجود آورنده همه اجزاى آسمانها و زمين باشد ديگر چه چيزى باقى خواهد ماند كه بتواند همسر خداوند بوده باشد ، و يا پسران و دخترانى ، همانند خود داشته باشد . ممكن است گفته شود شما كى سرتاسر عالم را گشتيد و مثل و مانندى براى خدا نيافتيد ؟ در جواب