نموده و از طرفى ديگر پيغمبر محترمش را دلگرم كند تا بخاطر ايمان نياوردن قوم در كار دعوتش سست نگردد . پس معناى آيه اين است كه : اگر اينان به دين توحيدى كه تو به سوى آن دعوتشان مىكنى نمىگروند غم مخور و مپندار كه ايمان نياوردن آنان از ارزش آن مىكاهد ، چون دين توحيد ، هدايت من و آن طريقه اى است كه من انبياى خود را به خاطر داشتن آن طريقه ، كتاب و حكم و نبوت دادم ، و من كسانى را موكل و مستحفظ آن كردهام كه اعتماد و اطمينان دارم نسبت به آن كافر نيستند ، و با وجود چنين اشخاصى كه نگهبانان دين منند هيچ وقت اين دين از بين نمىرود .
پس اين اشخاص مردمى هستند كه تصور نمىشود روزى كفر يا شرك در دل آنان رخنه كند ، چون خداى تعالى به ايمان ايشان اعتماد كرده و ايشان را موكل بر حفظ دين نموده .
و اگر ممكن بود كه ايشان هم روزى مشرك شده و از هدايت الهى تخلف كنند اعتماد خداوند برايشان خطا و گمراهى بود ، و خداوند نه گمراه مىشود و نه دچار خطا و فراموشى مىگردد .
بنا بر اين تفسيرى كه ما براى آيه مورد بحث كرديم - و خدا داناتر است - آيه شريفه دلالت خواهد كرد بر اينكه در هر زمانى خداى تعالى داراى بنده و يا بندگانى است كه موكل بر هدايت الهى اويند ، و دين او و آن طريقه مستقيمى را كه كتاب و حكم و نبوت انبيا ( ع ) متضمن آن است حفظ مىكنند ، و آن را از انقراض نگهدارى مىنمايند ، و اين بندگان كسانى هستند كه شرك و ظلم به ايشان راه نداشته و به عصمتى الهى معصومند ، و آنان عبارتند از انبيا و جانشينان ايشان .
از اين روى ، آيه شريفه مخصوص به معصومين ( ع ) خواهد بود ، خيلى هم كه بتوانيم آن را توسعه دهيم ممكن است مؤمنين صالح و آن پارسايانى را كه به عصمت تقوا و صلاح و ايمان خالص از شوائب شرك و ظلم معتصمند و خلاصه آن كسانى را كه به مصداق آيه شريفه « إِنَّه لَيْسَ لَه سُلْطانٌ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَلى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ » « 1 » از ولايت شيطان بيرون شدهاند ملحق به اوصياى انبيا ( ع ) نموده و بگوييم آيه شريفه شامل اين گونه از مردان صالح نيز مىشود .
* ( « أُولئِكَ الَّذِينَ هَدَى اللَّه فَبِهُداهُمُ اقْتَدِه . . . » ) *
در اينجا براى بار دوم به تعريف ايشان پرداخته و طورى ايشان را تعريف مىكند كه در
هامش
( 1 ) البته شيطان را هرگز بر كسانى كه به خدا ايمان آورده و بر او توكل و اعتماد كرده تسلط نخواهد بود . سوره نحل آيه 99