حقيقت هدايت الهى را تعريف كرده ، زيرا اين هدايت الهى است كه مردانى چنين بار آورده .
آرى ، هدايت و راهنمايى خداى تعالى آدمى را به هدف مىرساند ، و از اثرش كه همان ايصال به مطلوب است تخلف نمىپذيرد ، هم چنان كه فرموده : « فَإِنَّ اللَّه لا يَهْدِي مَنْ يُضِلُّ » « 1 » .
در اين آيه رسول خدا ( ص ) را دستور مىدهد تا هدايت ايشان را پيروى كند ، و اگر دستور نداد كه شريعت ايشان را پيروى كند براى اين بود كه شريعت رسول خدا ( ص ) ناسخ شريعتهاى ساير انبيا ، و كتابش حافظ و حاكم بر كتابهاى ايشان است ، تازه هدايت ايشان هم هدايت خدا است ، و اگر فرمود : « به هدايت ايشان اقتدا كن » صرفا به منظور احترام گزاردن برايشان بوده و گر نه بين خدا و بين كسى كه خدا هدايتش كرده و يا مىكند واسطه اى نيست ، به شهادت اينكه در همين آيات فرموده : * ( « ذلِكَ هُدَى اللَّه . . . » ) * .
بعضى از مفسرين اين آيه را دليل گرفتهاند بر اينكه رسول خدا ( ص ) و امتش مامورند به اينكه از شرايع قبلى پيروى كنند مگر آن شرايعى كه در اسلام نسخ شده . ولى آيه مباركه چنين دلالتى ندارد ، بلى اگر فرموده بود : « فبهم اقتده - پس انبيا را پيروى كن » صحيح بود كه بگوييم امت اسلام نيز مامور به پيروى شرايع انبياى سابقند ، و ليكن چنين نفرمود ، بلكه فرمود : « هدايت ايشان را پيروى كن » .
خداى متعال اين آيات را كه راجع به خصوصيات و اوصاف توحيد فطرى مىباشد با جمله * ( « قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْه أَجْراً إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرى لِلْعالَمِينَ » ) * ختم فرموده ، گويا خواسته است بفرمايد : هدايت الهيى كه انبياى قبل از تو ، به آن مهتدى شدند پيروى كن و اهل عالم را هم تذكر بده تا همه ، آن را پيروى كنند ، و از ايشان درخواست مزد رسالت مكن ، و اين سفارشم را هم به ايشان برسان تا خاطرشان آسوده شود و تا بدانند كه از ايشان انتظار اجرت ندارى ، چون اگر مردم اين معنا را بدانند به دعوت تو خوشبينتر شده و دعوتت زودتر به ثمر مىرسد ، و تو هم از تهمت دور تر خواهى بود . خداى تعالى عين اين حرف را از حضرت نوح و انبياى بعد از وى نيز حكايت كرده است .
به طورى كه راغب مىگويد : كلمه « ذكرى » كه به معناى تذكر دادن است ، از كلمه « ذكر » كه آن نيز به اين معنا است بليغتر است « 2 » . و اين جمله خود يكى از ادله عموميت نبوت رسول اكرم است نسبت به همه اهل عالم .
هامش
( 1 ) بدرستى كه خداوند گمراهان را هدايت نمىكند . سوره نحل آيه 37
( 2 ) مفردات راغب ص 179