معنا است ، و آن عبارت است از علم به حوادث قبل از اينكه حادث شوند ، و معلوم است كه حوادث تنها همين پنج امر مذكور در روايات نيست ، بلكه خود آيه دلالت بر مصاديق ديگرى نيز دارد .
و نيز در كتاب نامبرده است كه خطيب در كتاب تاريخ خود به سند ضعيفى از ابن عمر نقل كرده كه گفت : رسول خدا ( ص ) فرمود : هيچ زراعتى بر روى زمين و هيچ ميوه اى بر درخت نيست مگر اينكه بر آن نوشته شده است : « بسم اللَّه الرحمن الرحيم - اين رزق فلان ابن فلان است » آن گاه استدلال فرمود به آيه * ( « وَما تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلَّا يَعْلَمُها وَلا حَبَّةٍ فِي ظُلُماتِ الأَرْضِ وَلا رَطْبٍ وَلا يابِسٍ إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِينٍ » ) * . « 1 »
مؤلف : اين روايت علاوه بر اينكه سندش ضعيف است ، مضمونش نيز با مضمونى كه آيه دارد درست منطبق نيست .
و در تفسير عياشى از ابى الربيع شامى روايت شده كه گفت : از امام صادق ( ع ) از معناى جمله * ( « وَما تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلَّا يَعْلَمُها ) * . . . * ( إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِينٍ » ) * سؤال كردم فرمود : مقصود از « ورقه » جنين ناتمامى است كه سقط شود ، و مقصود از « حبه » ، فرزند و مراد از * ( « ظُلُماتِ الأَرْضِ » ) * رحم مادران است و « رطب » نيز به معناى فرزندى است كه زنده به دنيا آيد ، و « يابس » كودكى است كه رحم ، آن را سقط كند ، و همه اينها در كتاب مبين است . « 2 »
مؤلف : اين روايت را كلينى و صدوق نيز از ابى الربيع ، از آن جناب نقل كردهاند .
قمى هم آن را بدون ذكر سند نقل كرده ، و ليكن روايت بر ظاهر آيه منطبق نمىشود . « 3 » نظير اين روايت ، روايت ديگرى است كه عياشى آن را از حسين بن خالد از ابى الحسن ( ع ) نقل كرده است . « 4 »
در مجمع البيان در ذيل آيه * ( « قُلْ هُوَ الْقادِرُ عَلى أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذاباً مِنْ فَوْقِكُمْ » ) * گفته است : مراد از آن سلاطين ستمكار و مقصود از « عذاب از پائين » غلامان بد رفتار و هر كسى است كه در او خيرى نباشد ، آن گاه گفته است : اين معنا از امام ابى عبد اللَّه ( ع )
هامش
( 1 ) الدر المنثور ج 3 ص 15
( 2 ) تفسير عياشى ج 1 ص 361
( 3 ) تفسير قمى ج 1 ص 203 و كافى ج 8 ص 208 ح 349 و معانى الاخبار ص 215
( 4 ) تفسير عياشى ج 1 ص 361