خريدن ، قبول عمل بايع است ، و پذيرفتن صيغه ايجابى او است ، كه مىگويد ، بعتك كذا ، و يا شريتك كذا من فلان متاع را به تو فروختم ، و خريدار مىگويد قبول كردم ، و باب افتعال هم براى قبول فعل ساخته شده ، پس اشتراء به معناى قبول شراء ، و يا بگو قبول بيع است ، كه به تعبيرى ديگر آن را خريدن مىخوانيم ) پس مراد از اين كه فرمود : * ( « يَشْرُونَ الْحَياةَ الدُّنْيا بِالآخِرَةِ » ) * ، اين است كه زندگى دنيايى خود را مىفروشند ، در عوض آخرت را مىگيرند .
در آغاز اين آيه شريفه حرف ( فا ) آمده تا مضمون آيه را تفريع بر ما قبل كند ، و بفهماند ما بعد آن نتيجه ما قبل آن است ، در ما قبل ، مسلمانان را به سوى جهاد تحريك مىكرد ، و كسانى كه از آن كراهت داشته براى بيرون رفتن به سوى جهاد امروز و فردا مىكردند مذمت مىكرد ، و در اين آيه مجددا مردم را براى تحريك براى قتال در راه خدا هشدار مىدهد ، كه همه آنها مؤمنند ، و با اسلام خود و تسليم شدنشان در برابر خداى تعالى آخرت را با زندگى دنيا خريدهاند ، هم چنان كه در جاى ديگر همين معنا را تذكر داده ، مىفرمايد : « إِنَّ اللَّه اشْتَرى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَأَمْوالَهُمْ ، بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ » « 1 » ، آن گاه به فايده قتال - البته قتال به وجه حسن - كه به هر حال اجرى عظيم است تصريح نموده ، مىفرمايد : * ( « وَمَنْ يُقاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّه . . . » ) * با اين كلام خود بيان كرد كه امر رزمنده در راه خدا منتهى به يكى از دو سرانجام محمود و پسنديده مىشود ، يا منتهى به اين مىشود كه در راه خدا كشته شود ، و يا به اين كه بر دشمن خدا غلبه پيدا كند ، و او به هر حال اجرى عظيم خواهد داشت ، و اگر شق سوم سرنوشت جنگ كه عبارت از فرار كردن كه نه كشتن است و نه كشته شدن را ذكر نكرد ، براى اين بود كه اشاره كند به اين كه رزمنده در راه خدا فرار نمىكند .
و اگر از ميان دو سرنوشت محتمل ، اول سرنوشت كشته شدن را نام برد ، و بعدا سرنوشت غلبه را ، براى اين بود كه ثواب كشته شدن بيشتر ، و پايدارتر است ، چون رزمنده غالب و كسى كه دشمن خدا را شكست مىدهد ، هر چند كه اجر عظيم برايش نوشته شده ، الا اين كه اين اجر عظيم در خطر حبط شدن قرار دارد ، چون وقتى آدمى بر دشمن خود پيروز شد ممكن است ( غرور ناشى از پيروزى و هوسهاى ناشى از نداشتن دلواپسى به گناه وادارش ساخته ) در اثر ارتكاب گناه آن اجر عظيمى را كه داشت از دست بدهد ، چون بعضى از كارها هست كه اجر اعمال صالحه را حبط مىكند ، يعنى خنثى مىسازد ، به خلاف كشته شدن در راه خدا ، كه بعد
هامش
( 1 ) خداى عز و جل از مؤمنين جان و مالشان را خريد در برابر اين كه بهشت از آنشان باشد . سوره توبه ، آيه 111 .