توجه فرمود كه اين گونه تفسيرها در حقيقت دخل و تصرف بى جا در ظاهر قرآن كريم است .
چيزى كه مفسرين نامبرده را واداشته كه آيه شريفه را اين طور معنا كنند حسن ظنى است كه به مسلمانان صدر اسلام دارند ، و معتقدند هر كسى كه رسول خدا ( ص ) را ديده باشد و به آن جناب ايمان آورده باشد مسلمان است ، در حالى كه بحث تحليلى پيرامون رفتار و سيره اى كه اين افراد در زندگى خود چه در حيات رسول خدا ( ص ) و چه بعد از آن داشتند اين حسن ظن را ضعيف مىسازد ، و خطابهاى حاد و كوبنده اى كه قرآن كريم در خصوص آنان دارد ، اين معيار را معيارى سست و غلط مىسازد .
و دنيا تا كنون هيچ امتى و جمعيتى را نشان نداده كه همه افراد آن پاك باشد ، و در نتيجه امتى طاهر به طورى كه حتى يك نفر غير طاهر و داراى لغزش و گناه در آن نباشد ، الا يك امت هفتاد و دو نفرى ، يعنى ياران حسين بن على بن ابى طالب ( صلوات اللَّه عليهما ) كه همگى پاك بودند ، از اين امت كوچك كه بگذريم همه جمعيتها و حتى مؤمنين صدر اسلام مركب بودهاند از مؤمنين واقعى ، و منافق ، و بيمار دل ، و پيرو هواى نفس .
تنها امتيازى كه مسلمانان صدر اول با ساير مسلمين داشتهاند اين بوده كه مجتمع آنان مجتمعى فاضل بود ، كه زمام امرشان به دست رسول اللَّه ( ص ) بود ، و معلوم است كه اجتماعى كه سرپرست آن چنين شخص شريفى باشد ، نور ايمان آن اجتماع را فرا مىگيرد ، و سيطره دين در آن حكومت مىكند ، البته اين حال مجتمع آنان از حيث مجتمع بود ، و منافات ندارد كه تك تك افراد آن از نظر عمل بعضى صالح و بعضى طالح و از نظر اخلاق ، بعضى داراى فضايل اخلاقى ، و بعضى مبتلا به رذايل اخلاقى باشند ، و در آن مجتمع هر رنگى از رنگهاى اخلاق و ملكات يافت شود .
و همين وضع را قرآن كريم از مجتمع مسلمانان صدر اول و از صفاتى كه در افراد آن مجتمع ديده مىشد يادآور شده ، از آن جمله در آيه زير در عين اين كه صفات و فضايل اجتماعى آنان را به طور مطلق ذكر مىكند ، در آخر كه سخن از مغفرت و اجر به ميان مىآورد ، آن را به طور مشروط وعده مىدهد ، با اين كه صفاتشان را به طور مطلق ذكر كرد مىفرمايد : « مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّه وَالَّذِينَ مَعَه أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَماءُ بَيْنَهُمْ تَراهُمْ رُكَّعاً سُجَّداً يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّه وَرِضْواناً سِيماهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ - تا آنجا كه مىفرمايد : - وَعَدَ اللَّه الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ مِنْهُمْ مَغْفِرَةً وَأَجْراً عَظِيماً » « 1 » .
هامش
( 1 ) محمد فرستاده خدا است ، و كسانى كه با اويند ، عليه كفار بى رحم ، و در بين خود مهربانند ، هر بيننده آنان را مىبيند كه يا در ركوعند و يا در سجده ، همواره از خدا فضل مىطلبند ، و خشنودى او را مىجويند سيمايشان و علامت سجده و عبادتشان در چهره هايشان پيدا است ، - تا آنجا كه مىفرمايد - خداى تعالى از اين جمعيت به كسانى كه ايمان آورده اعمال صالح كنند آمرزش و پاداش عظيم وعده داده است .
سوره فتح ، آيه : 29 .