ديگر داشته باشد .
و در آيه اين مستضعفين بعضى از مؤمنين و پاره اى از آنها فرض شدهاند ، چون همانطور كه قبلا خاطرنشان ساختيم كسانى هستند كه اللَّه و ربوبيت او را قبول دارند ، و مىگويند :
* ( « رَبَّنا أَخْرِجْنا مِنْ هذِه الْقَرْيَةِ . . . » ) * ، و علاوه بر اين كه مؤمنند مظلوم و بيچاره و معذبند و داد مظلومى سر مىدهند استغاثه و التماس مىكنند ، كه ( پروردگارا ما را از اين شهرى كه اهلش ستمكارند نجات بده . . . ) ، در اين جا با اين كه ممكن بود بفرمايد : « الظالم اهلها على انفسهم » ( كه اهلش ستمكار بر نفس خويشند ) ، مساله ستم را مطلق آورد ، تا اشاره اى باشد به اين كه تنها به نفس خود ظلم نمىكردند ، بلكه به اين طايفه مستضعف نيز انواع ظلم و شكنجه را روا مىداشتند ، و واقعيت هم همين طور بود .
و نيز در تعبير از استغاثه طايفه مستضعف ، با اين كه مىتوانست بفرمايد : فرياد مىزدند ، كه هان اى مردم بامروت ، و يا اى قوم ، و يا اى بستگان ، و يا اى كسانى كه خود را مرد مىدانيد ، آخر به فرياد ما برسيد ، چنين نفرمود بلكه زيباترين لفظ و بهترين عبارت را آورد ، و آن اين است كه از آنان حكايت كرد كه به جاى مردم پروردگار خود را خواندند ، و به درگاه مولاى حقيقيشان پناه بردند ، و عرضه داشتند : پروردگارا ما را از اين قريه كه اهلش ستمكارند بيرون كن آن گاه به طور اشاره عرض كردند ، خدايا به دست رسولت و مؤمنين به وى كه در راه تو جهاد مىكنند ما را نجات بده : * ( « وَاجْعَلْ لَنا مِنْ لَدُنْكَ وَلِيًّا وَاجْعَلْ لَنا مِنْ لَدُنْكَ نَصِيراً » ) * ، و از اين مناجاتشان فهميده مىشود ، از خدا تمناى ولى و ياورى كردهاند ، اما راضى نشدند خود آن ولى را صدا بزنند ، بلكه از پروردگارشان خواستهاند ولى و نصيرى به ياريشان بفرستد .
گفتارى كوتاه پيرامون مساله غيرت و تعصب
در آيه اى كه گذشت همانطور كه اشاره كرديم همه مؤمنين يعنى آنهايى كه واقعا مؤمنند و آنهايى كه ايمانى مستعار دارند را تحريك مىكرد براى قتال با دشمنان ، و غيرت و تعصب آنان را به هيجان مىآورد ، و اين كارى است كه هر مربى و رهبرى با مردم خود مىكند ، و ليكن خواننده محترم اگر آيه شريفه را به دقت در نظر بگيرد و آن گاه رفتارى كه خود ما به عنوان يك موجود طبيعى و به حكم آن چه طبيعت اقتضا مىكند عمل مىكنيم مقايسه كند ، آن وقت ادبى از قرآن مىبيند كه به راستى شگفتآور است .
توضيح اين كه جاى هيچ ترديدى نيست كه در ساختمان بدنى و روحى انسان چيزى به