جواب از اين سؤال تقديرى فرمود : مگر نمىبينى از اطاعت سر بر مىتابند ، و محاكمات خود را نزد طاغوت يعنى شيطانصفتان مىبرند ؟ و اين استفهام استفهام تاسف است ، مىخواهد بفرمايد : متاسفانه مىبينى كه بعضى از مردم با اين كه معتقدند به آن چه بر تو نازل شده و به آن كتابهاى ديگر كه به انبياى ديگر نازل شده ايمان دارند ، و با اين كه مىدانند كه كتابهاى آسمانى نازل شده تا در بين مردم در آنچه اختلاف مىكنند حكم كند ، و همين حقيقت را خداى تعالى در قرآن كريم بيان كرده ، و فرموده : « كانَ النَّاسُ أُمَّةً واحِدَةً فَبَعَثَ اللَّه النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ وَأَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيه » « 1 » ، ( مردم امتى واحده بودند ، سپس خداى تعالى پيغمبران را براى بشارت و انذار مبعوث كرد ، و با آنان كتاب را به حق نازل كرد تا بين مردم در آن چه اختلاف مىكنند داورى كند ) ، با اين حال محاكمات خود را نزد طاغوت مىبرند ، با اين كه مىدانند كه آنان اهل طغيان و تمرد از دين خدا ، و تجاوزگر بر حقوق خدا و خلقند ، و با اين كه در همين كتب آسمانى مامور شده بودند به اين كه به طاغوت كفر بورزند ، و نيز مىدانند كه تحاكم نزد طاغوت لغو كردن كتب خدا و ابطال شرايع او است .
* ( « وَيُرِيدُ الشَّيْطانُ أَنْ يُضِلَّهُمْ ضَلالًا بَعِيداً » ) * اين جمله دلالت دارد بر اينكه تحاكم اين گونه افراد در نزد طاغوت ريشه اش القاى شيطان و اغواى او است ؟ و غرض شيطان از اين القائات اين است كه پيروانش به ضلالتى دور از نجات ، گرفتار شوند .
* ( « وَإِذا قِيلَ لَهُمْ تَعالَوْا . . . » ) *
كلمه « تعالوا » به حسب اصل لغت امرى است از ماده تعالى كه به معناى ارتفاع است و معناى آن اين است كه به سوى بالا بياييد ، و كلمه ( صد ) كه فعل ( يصدون ) مشتق از آن است وقتى با كلمه ( عن ) متعدى مىشود معناى اعراض را مىرساند ، پس جمله * ( « يَصُدُّونَ عَنْكَ صُدُوداً » ) * ، اين مىشود : ( از تو به نوعى اعراض مىكنند ) ، و جمله : * ( « إِلى ما أَنْزَلَ اللَّه وَإِلَى الرَّسُولِ . . . » ) * به منزله اين است كه فرموده باشد « الى حكم اللَّه والى من يحكم به » ، ( به ايشان گفته مىشود بياييد به افق بلند حكم خدا و حكم كسى كه به حكم خدا حكم مىكند ) .
و در جمله : * ( « يَصُدُّونَ عَنْكَ . . . » ) * مساله اعراض پيروان طاغوت را اختصاص به رسول داده ، و فرموده : ( از تو اعراض مىكنند ) ، با اينكه دعوت شده بودند به آمدن به سوى كتاب و
هامش
( 1 ) سوره بقره آيه 213 .