( زعم ) در مورد اعتقادى استعمال مىشود كه مطابق با واقع نيست ، چه بسا همين باعث شده بعضى گمان كنند كه اين كلمه به معناى ظن - پندار - غلط است ، و خلاصه غلط بودن و عدم مطابقت با واقع در معناى اين كلمه اعتبار شده است و حال آن كه اينطور نيست .
و كلمه ( طاغوت ) مصدرى است به معناى طغيان مانند كلمات رهبوت و جبروت و ملكوت ، كه مصدرند ، و به معناى رهبت و جبر و ملك است ، چيزى كه هست بسيار مىشود كه اين كلمه از باب مبالغه در معناى اسم فاعل استعمال مىشود مثلا گفته مىشود : « وَالَّذِينَ كَفَرُوا أَوْلِياؤُهُمُ الطَّاغُوتُ » « 1 » ، ( و كسانى كه كفر مىورزيدند سرپرستانشان طاغوتهايند ) و اما معناى اين مصدر يعنى طاغوت و طغيان معروف است ، مثلا مىگويند : ( طغى الماء ) يعنى آب به خاطر فورانش و يا كثرتش از ظرف خود تجاوز كرد ، و استعمال اين كلمه در مورد انسان در آغاز از باب مجاز بوده ، ولى در اثر كثرت استعمال به حد استعمال حقيقى رسيده است ، و طغيان آدمى به معناى آن است كه از آن طورى كه بايد باشد و از آن حدى كه بايد رعايت كند تجاوز نمايد ، حال چه اين كه آن حد را عقل خود او معلوم كرده باشد ، و يا شرع ، پس طاغوت عبارت است از انسان ظالم و جبار متمرد و ياغى از وظايف بندگى خدا ، البته تمردى كه از باب گردنكشى نسبت به خداى تعالى باشد ، و آن كسى هم كه طاغوت را عبارت دانسته از هر معبودى كه غير از خدا پرستيده شود برگشت گفتارش به همين معنايى است كه ما كرديم .
* ( « بِما أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَما أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ . . . » ) *
اين جمله به منزله اين است كه فرموده باشد « بما انزل اللَّه على رسله » ، ( يعنى كسانى كه معتقدند كه بدانچه خدا بر تو و بر رسولان قبل از تو نازل كرده ايمان دارند ) ، در اين آيه مىتوانست بفرمايد : « انهم آمنوا بك و بالذين من قبلك » ، ( كسانى كه معتقدند به تو و پيامبران قبل از تو ايمان دارند ) ، ولى اين طور نفرمود ، بدين جهت كه گفتار در زمينه برگشت به كتاب خدا و حكم او بود ، و با در نظر داشتن اين نكته روشن مىشود كه مراد از امر در جمله : * ( « وَقَدْ أُمِرُوا أَنْ يَكْفُرُوا بِه » ) * ( با اين كه مامور شدند به اين كه به طاغوت كفر بورزند ) امرى است كه در كتب آسمانى و از طريق وحى بر انبيا يعنى رسول اسلام ( ص ) و انبياى قبل از آن جناب ( عليهم السلام ) نازل شده .
و جمله : * ( « ألَمْ تَرَ . . . » ) * گفتارى است شبيه به دفع دخل ، يعنى پيشگيرى از سؤالى است كه ممكن بود بشود و كسى بپرسد چرا خداى تعالى فرمود : * ( « أَطِيعُوا اللَّه وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ » ) * ، در
هامش
( 1 ) سوره بقره آيه 257 .