رسولى كه حكم به كتاب مىكند نه تنها به سوى رسول و اين بدان جهت است كه اعراض كنندگان كافر نيستند . و گرنه جاى تاسف نبود ، و آيه شريفه لحن تاسف دارد ، پس اين تاسف از عمل كسانى است كه معتقدند ايمان دارند به آن چه خدا نازل كرده ، پس اينان تجاهر به اعراض از كتاب خدا ندارند ، چون كافر نيستند ، بلكه منافقند و به داشتن ايمان به آنچه خدا نازل كرده تظاهر مىكنند ، و در عين حال از رسول او اعراض مىكنند .
و از اين جا روشن مىشود كه فرق گذاشتن بين خدا و رسول او نفاق است ، و كسى كه ادعا مىكند كه من تسليم حكم خدا هستم ، ولى نسبت به حكم رسول توقف و ترديد دارم بدون شك منافق است .
* ( « فَكَيْفَ إِذا أَصابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ . . . » ) *
اين جمله اعلام مىدارد كه اعراض و انصراف از حكم خدا و رسول او و روى آوردن به حكم غير خدا كه همان حكم طاغوت باشد به زودى مصيبتى را براى اين اعراض گران به بار خواهد آورد ، مصيبتى كه هيچ علتى جز اين اعراضشان از حكم خدا و رسول و مراجعه كردنشان به حكام طاغوت ندارد .
* ( « ثُمَّ جاؤُكَ يَحْلِفُونَ بِاللَّه . . . » ) *
در اين جمله معذرت آنان را حكايت مىكند ، كه ما در مراجعه به داورى طاغوتها قصد سويى نداشتيم و معناى آن - و خدا داناتر است - اين است كه وقتى حال آنان چنين حالى است چه خواهند كرد وقتى كه بر اثر اين رفتارشان بلاى بدى به آنان برسد ، آن گاه نزدت بيايند ، و به خدا سوگند ياد كنند كه ما از بردن نزاع خود نزد طاغوتها و يا بگو مراجعه كردنمان به غير كتاب و رسول هيچ منظورى جز احسان و توفيق يعنى قطع نزاع و مشاجره از بين طرفين دعوى نداشتيم .
* ( « أُولئِكَ الَّذِينَ يَعْلَمُ اللَّه ما فِي قُلُوبِهِمْ . . . » ) *
اين جمله تكذيب همان عذر خواهى آنان است ، و در آن نفرموده كه چه نيتى فاسد در دل دارند ، بلكه به اين اكتفاء نموده كه ( خدا مىداند چه در دل دارند ) و اين بدان جهت بوده كه جمله بعدى كه فرموده * ( « فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَعِظْهُمْ » ) * ، ( پس از آنان اعراض كن و نصيحتشان كن ) ، مىفهماند سر اين كوتاه گويى اين بوده كه اگر در دلشان نيت فاسدى نداشتهاند و سخنشان صدق و حق بوده او بايد عذرشان را بپذيرد ، و رسول خدا ( ص ) هرگز مامور نيست به اين كه از سخن حق و صدق اعراض كند .
* ( « وَقُلْ لَهُمْ فِي أَنْفُسِهِمْ قَوْلًا بَلِيغاً » ) * يعنى به ايشان سخنى بگو كه دلهايشان آن را درك كند ، و بفهمند چه مىگويى
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 644
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٦٤٤