براى اين كه صرف اولويت و نزديكتر بودن ، كسى را آل ابراهيم نمىكند ، با اين كه در اين آيه آنجا كه مىفرمايد : * ( « أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلى ما آتاهُمُ اللَّه مِنْ فَضْلِه » ) * ، ( يا حسد مىورزند به مردم براى اينكه خدا چيزى از فضل خود به آنان داده ) ، پيروان ابراهيم ( ع ) را ذكر كرد ، چون گفتيم منظور از كلمه ناس پيروان رسول خدا ( ص ) هستند ، كه قهرا ، پيروان ابراهيم ( ع ) نيز بودند ، و بطور قطع مسلمانان آل ابراهيم ( ع ) نبودند ، و نيستند ، پس مراد از آل ابراهيم تنها رسول خدا ( ص ) و يا آن جناب و آل او ( ع ) مىباشد ، كه جدشان اسماعيل بوده و در رديف ابراهيم ( ع ) است .
* ( « وَآتَيْناهُمْ مُلْكاً عَظِيماً » ) * در سابق گفتيم مقتضاى سياق اين است كه مراد از ملك ، معنايى اعم از ملك مادى بوده و شامل ملك معنوى يعنى نبوت و ولايت حقيقى بر هدايت خلق و ارشاد آنان نيز مىشود ، دليل گفتار ما در آنجا همين جمله مورد بحث است ، كه ملك آل ابراهيم را عظيم مىشمارد ، و ما مىدانيم كه خداى عز و جل به ملك دنيوى اعتنايى ندارد ، مگر وقتى كه اين ملك دنيوى صاحبش را به فضيلتى معنوى و منقبتى دينى بكشاند ، و باز مؤيد آن گفتار اين است كه خداى عز و جل در فضايل آل ابراهيم ( ع ) ، كتاب و حكمت را نام برد ، ولى نبوت و ولايت را نشمرد ، و در نتيجه اين احتمال بسيار قوى به نظر مىرسد . ( كه منظور از ملك عظيم همان نبوت و ولايت باشد و يا حد اقل ) نبوت و ولايت مندرج در اطلاق : * ( « آتَيْناهُمْ مُلْكاً عَظِيماً » ) * باشد .
* ( « فَمِنْهُمْ مَنْ آمَنَ بِه وَمِنْهُمْ مَنْ صَدَّ عَنْه » ) * كلمه : ( صد ) به معناى صرف ( برگرداندن ، و منصرف كردن ، و جلوگيرى نمودن ) است ، و اگر در تقسيم مردم به دو قسم فرمود : بعضى ايمان آوردند ، و بعضى كارشكنى كردند ، و خلاصه اگر در مقابل ايمان آوردن ، كارشكنى را قرار داد ، براى اين بود كه يهوديان تنها اكتفاء نمىكردند به ايمان نياوردن ، بلكه تمام كوشش خود را به كار مىزدند كه مردم را از ايمان آوردن به كتابى كه خدا نازل فرموده و به راه خدا رفتن باز بدارند ، البته بسا مىشود كه كلمه ( صد ) به معناى اعراض بيايد ، كه در اين صورت آن وقت مقابله رو به راه مىشود ، و حاجتى به توجيه و جستجو از اين كه چه عنايتى زايد در كار بوده ندارد .
« * ( وَكَفى بِجَهَنَّمَ سَعِيراً . . . ) * »
اين جمله تهديد يهود به آتش جهنم است ، در مقابل اين كه از ايمان آوردن مردم به كتاب جلوگيرى كردند ، و عليه رسول خدا ( ص ) و مؤمنين آتش فتنه بر مىافروختند .
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 601
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٦٠١