مىماند .
و مراد از ملك ، سلطنت بر امور مادى و معنوى هر دو است ، در نتيجه شامل ملك نبوت و ولايت و هدايت ، و نيز شامل مالكيت رقاب و ثروت مىشود ، چون ظاهر از سياق جمله هاى سابق و لاحق همين است ، آيه سابق اشاره مىكرد به ادعاى اهل كتاب به اين كه ما مالك قضا و حكم راندن عليه مؤمنين هستيم ، و چنين حقى داريم ، و معلوم است كه حكم راندن و قضاوت كردن هم سنخ با فضايل معنوى است ، و ذيل آيه مورد بحث مىفرمايد : * ( « فَإِذاً لا يُؤْتُونَ النَّاسَ نَقِيراً » ) * ، و اين دلالت مىكند بر مالكيت نسبت به ماديات و يا حد اقل شامل آن نيز مىشود ، پس مراد از اين كه فرمود : * ( « أَمْ لَهُمْ نَصِيبٌ مِنَ الْمُلْكِ » ) * اعم از ملك ماديات و معنويات است . و در نتيجه معناى آيه نظير اين مىشود كه بگوييم . ( آيا اين اهل كتاب نصيبى از ملك دارند ؟ آن ملكى كه خداى تعالى پيامبرش را به صورت نبوت و ولايت و هدايت و امثال آن انعام فرموده ؟ و اگر چنين ملكى مىداشتند ، حتى اقل قليلى و پشيزى به مردم نمىدادند ، از بس كه بخيل و بد سريره و بد باطنند ) ، پس مضمون آيه شريفه ، قريب به مضمون آيه زير است ، كه مىفرمايد : « قُلْ لَوْ أَنْتُمْ تَمْلِكُونَ خَزائِنَ رَحْمَةِ رَبِّي إِذاً لأَمْسَكْتُمْ خَشْيَةَ الإِنْفاقِ » « 1 » .
* ( « أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلى ما آتاهُمُ اللَّه مِنْ فَضْلِه » ) * و اين آخرين شقها و لنگه هاى سه گانه است كه در آيه شريفه آمده و روى سخن در آيه به يهود و جواب از قضاوتى است كه عليه مؤمنين كردند ، به اين كه دين مشركين از دين آنان بهتر است .
و مراد از كلمه ( ناس ) در آيه شريفه بنا بر آنچه سياق دلالت مىكند همان مؤمنينند ، و مراد از * ( « ما آتاهُمُ اللَّه مِنْ فَضْلِه » ) * نبوت و كتاب و معارف دينى است ، كه خداى تعالى به فضل و كرمش به ايشان داده ، چيزى كه هست از ذيل آيه كه مىفرمايد : ( با اينكه ما به آل ابراهيم كتاب و حكمت داديم ) ، بر مىآيد منظور از كلمه : ( ناس ) عموم مؤمنين نيست ، بلكه منظور رسول خدا ( ص ) است كه از آل ابراهيم است ، و بنا بر اين مراد از اين كلمه شخص آن جناب است ، چون اگر ديگران هم بهره اى از اين فضل خدا بردهاند ، از طريق آن جناب و به بركات عاليه آن حضرت بوده : در سابق يعنى در تفسير آيه : « إِنَّ اللَّه اصْطَفى آدَمَ وَنُوحاً وَآلَ إِبْراهِيمَ . . . » « 2 » نيز گذشت ، كه گفتيم منظور قرآن از آل ابراهيم ، رسول اسلام و ائمه از
هامش
( 1 ) بگو به فرضى كه شما مالك همه خزينه هاى رحمت پروردگارم شويد ، بخاطر ترس از انفاق خوددارى خواهيد كرد . سوره اسراء آيه 100 .
( 2 ) سوره آل عمران آيه 33 .