براى خود ذكر مىكنند كه به راستى داراى آن باشند ، باز هم به خدا افترا بستهاند ، چون - همانطور كه گفتيم - با اين عمل خود ، شريكى را به خدا نسبت دادهاند ، در حالى كه خدا در ملكش شريك ندارد : « وَلَمْ يَكُنْ لَه شَرِيكٌ فِي الْمُلْكِ » « 1 » .
* ( « وَكَفى بِه إِثْماً مُبِيناً » ) * يعنى اگر در تزكيه و خودستايى جز به خدا افترا بستن ، هيچ گناه ديگرى نبود ، همين يكى كافى است در گناه بودنش گناهى روشن ، و اگر از اين گناه تعبير به اثم كرد ، با اين كه ممكن بود به كلماتى ديگر از قبيل معصيت و ذنب و خطا و امثال آن تعبير بياورد ، براى اين بود كه رعايت مناسبت با مورد يعنى شرك ورزيدن به خدا شده باشد ، چون كلمه ( اثم ) به معناى آن فعل زشتى است كه انسان را از رسيدن به خيرات باز مىدارد ، و رسيدن خيرات را كند و دور مىسازد ، و شرك به خدا چنين گناهى است ، چون از نزول رحمت جلوگيرى مىكند ، و از اين جهت كه كفر نيز هست مانع از مغفرت مىشود هم چنان كه در آيه قبل فرمود : ( خدا نمىآمرزد اين گناه را كه به وى شرك بورزند ، و اما گناهان ما دون آن را از هر كس كه بخواهد مىآمرزد - و بعد از اين جمله فرمود : - و كسى كه به خدا شرك بورزد اثمى عظيم را به خدا افترا بسته است ) .
* ( « ألَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيباً مِنَ الْكِتابِ يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ . . . » ) *
كلمه ( جبت ) و نيز كلمه : ( جبس ) به معناى هر چيزى است كه در آن خيرى نباشد ، ولى بعضى گفتهاند : به معناى هر چيزى كه به جاى خداى تعالى پرستيده شود نيز هست .
كلمه ( طاغوت ) در اصل مانند كلمه طغيان مصدر بوده ، ولى بسيار مىشود كه به معناى فاعل استعمال مىشود ، ولى بعضى گفتهاند طاغوت به معناى هر معبودى است كه به جز خداى تعالى پرستيده شود .
اين آيه شريفه از وقوع حادثه اى خبر مىدهد ، كه در آن واقعه ، بعضى از اهل كتاب به نفع مشركين و عليه مؤمنين قضاوت كرده و گفتهاند : مشركين هدايت يافته تر از مؤمنين و راهشان هدايتگرتر از راه مؤمنين است ، با اين كه نزد مؤمنين چيزى به جز دين توحيد نبود ، دينى كه در قرآن نازل شد ، و قرآنى كه مصدق كتب ايشان بود ، و نزد مشركين چيزى به جز ايمان به جبت و طاغوت نبود ، جبت و طاغوتى كه خداى تعالى آن را به ايشان نسبت داده و سپس به همين جرم لعنتشان كرده ، و فرمود : * ( « أُولئِكَ الَّذِينَ لَعَنَهُمُ اللَّه . . . » ) * .
هامش
( 1 ) سوره اسراء آيه 111 .