مقربان بوده است مىفرمايد : « وَجِيهاً فِي الدُّنْيا وَالآخِرَةِ وَمِنَ الْمُقَرَّبِينَ » « 1 » و در ستايش سليمان و ايوب مىفرمايد : « نِعْمَ الْعَبْدُ إِنَّه أَوَّابٌ » « 2 » .
و در باره پيامبر اسلام خاتم انبيا محمد مصطفى ( صلوات اللَّه عليه و على آله ) و دوستيش نسبت به خداى تعالى فرموده : « إِنَّ وَلِيِّيَ اللَّه الَّذِي نَزَّلَ الْكِتابَ ، وَهُوَ يَتَوَلَّى الصَّالِحِينَ » « 3 » و نيز فرموده : « وَإِنَّكَ لَعَلى خُلُقٍ عَظِيمٍ » « 4 » ، و همچنين در باره عده اى از انبيا در سوره هاى « انبيا » و « مريم » و « انعام » و « صافات » و « ص » و غير اينها ستايشهاى ديگرى كرده است .
و سخن كوتاه اين كه ، تزكيه و ستايش ، كار خداى سبحان است ، و حقى است مخصوص او ، كه غير با او در آن شريك نيست ، زيرا ستايشهايى كه از غير او سر مىزند سر تا پايش ظلم است ، ( زيرا اگر چيزى را ستايش مىكند كه خدا آن را نستوده براى خود در برابر خدا استقلالى قائل شده ، از سوى ديگر در ستايش آن چيز يا راه افراط رفته يا تفريط ، چون او واقف به اندازه و مقدار آن چيز نيست ، تا به اندازه اى كه بايد ستايشش كند ) به خلاف خداى تعالى كه هر چه را و هر كه را مىستايد به حق و عدالت و به اندازه اى كه خود گرفته مىستايد نه افراط كند و نه تفريط و به همين جهت در آخر آيه ، جمله : * ( « بَلِ اللَّه يُزَكِّي مَنْ يَشاءُ » ) * را با جمله * ( « وَلا يُظْلَمُونَ فَتِيلًا » ) * تعليل مىفرمايد .
پس از آنچه گذشت اين معنا نيز روشن گرديد كه تزكيه خداى تعالى در آيه شريفه هر چند مطلق آمده و شامل تزكيه عملى و قولى هر دو مىشود ، و ليكن به حسب مورد با تزكيه قولى منطبق است .
* ( « وَلا يُظْلَمُونَ فَتِيلًا » ) * كلمه فتيل صفت مشبهه از ماده ( فتل ) است ، و صفت مشبهه گاهى به معناى اسم فاعل مىآيد ، و گاهى به معناى اسم مفعول ، و در اينجا به معناى اسم مفعول است ، و معناى ( ف - ت - ل ) پيچيدن و در نتيجه معناى فتيل پيچيده شده است ، ولى بعضى گفتهاند : به معناى نخ نازكى است كه در شكاف هسته خرما است ، و مىخواهد بفرمايد حتى به آن مقدار هم كسى
هامش
( 1 ) سوره آل عمران آيه 45 .
( 2 ) خوب بنده اى است او بسيار به ما رجوع مىكرد سوره ص آيه 30 .
( 3 ) بگو ولى و محبوب من خدا است ، كه اين كتاب را نازل كرده ، و او دوستدار و عهده دار امور صالحان است سوره اعراف آيه 196 .
( 4 ) تو داراى فضائل اخلاقى عظيمى هستى ، سوره قلم آيه 4 .