ستم نمىشود ، بعضى ديگر گفتهاند : به معناى نخ نازكى است كه در درون هسته خرما است ، و در بعضى از روايات وارده از ائمه اهل بيت ( عليهم السلام ) آمده كه فتيل به معناى آن نقطه اى است كه بر روى هسته خرما است ، و كلمه : ( نقير ) نيز به همان معنا و كلمه ( قطمير ) به معناى پوسته و پرده اى است كه روى هسته كشيده شده است .
بعضى گفتهاند : كلمه ( فتيل ) به معناى فتيله اى است كه افراد با ماليدن دو انگشت خود از چرك انگشتان يا چرك بدن درست مىكنند ، و به هر حال اين كلمه كنايه است از حقارت و بى مقدارى چيزى كه كسى به امر آن اعتنا نمىكند ، ولى خداى تعالى همان را نيز مورد اعتنا قرار مىدهد .
و با اين آيه شريفه دو مطلب روشن مىشود : يكى اينكه هيچ صاحب فضيلتى حق ندارد از اين كه داراى آن فضيلت است دچار عجب گشته از خودش خوشش آيد ، و خود را به داشتن آن فضيلت بستايد ، زيرا ستايش مخصوص خداى تعالى است ، و ما اين مطلب را از جمله : * ( « بَلِ اللَّه يُزَكِّي . . . » ) * مىفهميم ، كه از ظاهرش بر مىآيد ، تنها خداى تعالى است كه هر كس را شايسته تزكيه بداند ، ديگران هم نبايد او را به خاطر آن فضيلت بستايند ، مگر فضيلت او را مستند به خداى تعالى نموده ، و همان مقدار فضيلتى را كه خدا به او داده بستايند ، نه بيشتر ، از اين جا نتيجه مىگيريم كه اولا فضايل تنها و تنها آن كمالاتى هستند كه خداى تعالى آنها را ستوده ، و اما چيزهاى ديگرى كه دين خدا آنها را نمىشناسد ، و فضيلت نمىنامد ، نيستند ، و ثانيا لازمه اين حرف آن نيست كه مردم دوغ و دوشاب را يكى ، خوب و بد را يكسان دانسته ، فضيلتى براى صاحب فضيلت قائل نشوند ، و قدر و منزلت آن فضيلت را تعظيم نكنند ، زيرا قدرشناسى و فضيلت دوستى ، خود از شعائر خداى تعالى است چطور ممكن است چنين نتيجه غلطى گرفت ، با اين كه خود خداى تعالى فرمود : « وَمَنْ يُعَظِّمْ شَعائِرَ اللَّه فَإِنَّها مِنْ تَقْوَى الْقُلُوبِ » ، تعظيم شعائر الهى ، خود از آثار سلامت قلب و تقواى نفس است ، بنا بر اين يك فرد جاهل وظيفه شرعى دارد كه در برابر عالم خضوع كند ، و قدر و منزلتى براى او بشناسد ، و اين خود پيروى كردن از حق است ، چون قرآن تفاوت گذاشتن بين عالم و جاهل را حق دانسته ، و فرموده : « هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ » ؟ « 1 » البته اين نيز معلوم است كه لزوم احترام كردن مردم از عالم غير اين است كه خود عالم براى مردم قيافه بگيرد ، و از اين كه چند كلمه از مردم بيشتر مىداند به خود ببالد ، خود را بستايد ، و توقع احترام از مردم داشته باشد ، و اين تفاوت
هامش
( 1 ) آيا آنان كه مىدانند ، با آنهايى كه نمىدانند برابرند ؟ سوره زمر آيه 9 .