مؤيد اين مطلب آيه زير است كه از قول يهود نقل مىكند كه گفتهاند : « نَحْنُ أَبْناءُ اللَّه وَأَحِبَّاؤُه » « 1 » و يا گفتند : « لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّاماً مَعْدُودَةً » « 2 » ، و يا براى خود ولايت اثبات كردند ، و قرآن به اين مناسبت فرمود : « قُلْ يا أَيُّهَا الَّذِينَ هادُوا إِنْ زَعَمْتُمْ أَنَّكُمْ أَوْلِياءُ لِلَّه مِنْ دُونِ النَّاسِ » « 3 » .
پس به شهادت آن سياق و اين آيات مىتوان گفت آيه شريفه به طور كنايه يهود را مذمت مىكند ، و در حقيقت اين آيه استشهادى است براى مطالبى كه در آيات سابق در باره يهود بود ، و از استكبار يهود از خضوع در برابر حق و زير بار حق نرفتنشان ، و به آيات خداى سبحان ايمان نياوردنشان ، و استقرار لعنت الهى در آنان ، سخن مىگفت ، پس آيه مورد بحث مىخواهد بفرمايد : همه آن بديهايى كه از يهوديان بر شمرديم ، از لوازم خودپسندى و خودستايى ايشان است .
* ( « بَلِ اللَّه يُزَكِّي مَنْ يَشاءُ وَلا يُظْلَمُونَ فَتِيلًا » ) * كلمه ( بل ) اعراض از مطلب قبل را مىفهماند ، و در اين جمله اعراض از تزكيه نفس و خودستايى يهود را مىرساند ، و مىخواهد خودستائيشان را رد كند ، و بفرمايد ستودن از شؤون ربوبيت و يا بگو تربيت مربى عالم است ، و مختص به خداى تعالى است ، و اما آدمىزاده هر چند كه ممكن است واقعا متصف به كمالى باشد ، و فضايلى را دارا بشود ، و انواعى از شرافت و پيشرفتهاى معنوى را كسب بكند ، اما به محضى كه روى آن فضايل و شرافتها تكيه كند ، نوعى استقلال و بىنيازى از خدا را براى خود اثبات كرده ، و اين خود در معناى ادعاى الوهيت و شركت با رب العالمين است ، و انسان سراپا حاجت كه نه نفع و ضررى براى خود مالك است و نه مرگ و حياتى ، كجا ؟ و استقلال و بى نيازى از خدا ، كجا ؟ با اين كه انسان خودش و آنچه به او مربوط است چه آنها كه در جان او و روح او است ، و چه آن چيزهايى كه از خارج به او رسيده ، و او خود را مالك آنها پنداشته ، و چه آن اسبابى كه آن خيرها را به وى رسانده ، همه و همه مملوك خداى سبحانند ، آن هم مملوك خالص ، به اين معنا كه هيچ كس ديگرى با خدا در مالكيت آنها شركت ندارد ، و بنا بر اين ديگر چه چيزى براى انسان باقى مىماند ؟ .
و اين غرور و خودپسندى كه وادار مىكند آدمى را به اين كه خود را بستايد ، نامش
هامش
( 1 ) ما پسران خدا و دوستان اوييم . سوره مائده آيه 18 .
( 2 ) آتش به ما نمىرسد مگر چند روزى . سوره بقره آيه 80 .
( 3 ) بگو هان اى كسانى كه به دين يهود گرايش داريد ، اگر پنداشتهايد كه تنها شما و نه ديگر مردم اولياى خدا هستيد ( چنين و چنان كنيد ) سوره جمعه آيه 6 .