كه ابى سعيد خدرى گفته : اين آيه در باره اسير شدن اوطاس نازل شد ، كه مسلمانان زنان مشركين را اسير گرفتند و با اينكه در دار الحرب شوهرانى مشرك داشتند با اين همه به حكم اين آيه حلال شدند و منادى رسول خدا ( ص ) ندا در داد كه هر كس كنيزى از اين زنان نصيبش شده ، اگر كنيزش حامله است با او همخوابگى نكند ، تا وضع حمل كند و آنها هم كه كنيزشان حامله نيست صبر كنند تا مدت استبرا تمام شود .
وجه نادرستى اين تفسير اين است كه عبارت * ( « ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ » ) * مطلق است ، هم شامل اسراى جنگى شوهردار مىشود ، و هم شامل غير آنان ، و روايت نامبرده به خاطر اينكه سندش ضعيف است ، و قدرت آن را ندارد كه اطلاق قرآن را مقيد كند .
* ( « كِتابَ اللَّه عَلَيْكُمْ » ) * * ( « كِتابَ اللَّه عَلَيْكُمْ » ) * يعنى « الزموا حكم كتاب اللَّه » ، ملازم حكم خدا شويد ، و آن حكمى كه خدا بر شما نوشته - و يا بگو واجب كرده را بگيريد ( چون كلمه عليكم - به نظر مؤلف قدس سره در اينجا اسم فعل است ، و معناى فعل امر - بگيريد - را مىدهد ، ) ولى مفسرين گفتهاند كلمه « كتاب » در اين جمله از اين جهت به صداى بالا خوانده مىشود كه مفعول مطلق فعلى تقديرى و فرضى است ، و تقدير كلام « كتب اللَّه كتابا عليكم » ( خدا عليه شما كتابى نوشته و تكليفى واجب كرده ) ، آن گاه فعل كتب حذف شده ، به جايش مصدر آن فعل به فاعل اضافه شده ، و اين مضاف و مضاف اليه به جاى فعل نشسته ، و بنا به گفته آنان ديگر ( عليكم ) اسم فعل نيست بهانه مفسرين در اين تفسير كه كردهاند اين است كه اگر كلمه ( عليكم ) اسم فعل بود بايد مىفرمود : « عليكم كتاب اللَّه » ، ( بگيريد كتاب خدا را ) .
به ايشان اشكال كردهاند كه جلوتر آمدن مفعول از فعل چيز نوظهورى نيست ، ممكن است ( كتاب ) را از باب تقدم مفعول بر فعل مفعول « عليكم » بگيريم .
جواب دادهاند نحويين اجازه نمىدهند زيرا اسم فعل در عمل كردن ضعيف است ، خيلى هنر داشته باشد طبق معمول همه افعال در مفعول مؤخر عمل كند ، و اما در مفعول مقدم نمىتواند عمل كند .
* ( « وَأُحِلَّ لَكُمْ ما وَراءَ ذلِكُمْ » ) * در اينجا اگر خداى تعالى مىخواست بفرمايد : غير از اين شانزده طايفه ، هر زنى ديگر براى شما حلال است ، نمىفرمود ( ما وراء ) چون كلمه ( ما ) مربوط به غير ذوى العقول است .
ساده تر بگويم در عرب در مورد اشيا تعبير به ( ما ) - ( چيز ) مىآورند ، و در مورد اشخاص تعبير به ( من - كسى كه ) ، و چون در آيه سخن از اشخاص است نبايد مىفرمود ( ما ) ، از سوى ديگر
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 426
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٤٢٦