افعالش احصان است ، كه به معناى منع است ، حصن حصين ( دژ محكم ) را هم از اين جهت حصن گفتهاند ، كه مانع از ورود اغيار است ، و وقتى مىگويند : احصنت المرأة معناى آن اين است كه فلان زن عفت به خرج داد ، و ناموس خود را حفظ كرد ، و يا اين است كه از فسق و فجور امتناع ورزيد ، در قرآن كريم نيز آمده كه : « الَّتِي أَحْصَنَتْ فَرْجَها » « 1 » يعنى داراى عفت بود ، و وقتى گفته مىشود : ( احصنت المراة ) به صورت معلوم و يا ( احصنت المرأة ) به صيغه مجهول ، معنايش اين است كه فلان زن شوهر رفت ، و در نتيجه شوهرش او را حفظ كرد ، و يا بدون دخالت شوهر صرف ازدواج ، او را حفظ كرد ، و چون بخواهى در مورد زنى بگويى اين زن آزاده است نه برده ، مىگويى « أحصنت المراة » زيرا آزاد بودن او مانع مىشود از اينكه كسى مالك ناموس او شود ، و يا آزاد بودنش مانع مىشود از اينكه مرتكب زنا گردد ، زيرا در آن ايام زنا در بين كنيزان شايع بود ، و آزادها از ارتكاب آن ننگ داشتند .
و ظاهرا مراد از كلمه « محصنات » در آيه مورد بحث معناى دوم باشد ، يعنى زنانى كه ازدواج كردهاند نه به معناى اول و سوم ، چون آنچه از زنان خارج از چهار طايفه نامبرده در آيه ، ازدواجشان حرام است تنها شوهردارشان است ، خواه عفيف باشند و يا نباشند ، و چه اينكه آزاد باشند يا كنيز .
پس هيچ وجهى به نظر نمىرسد كه كسى بگويد : مراد از كلمه « محصنات » در آيه شريفه ، زنان عفيف است ، با اينكه حكم حرمت ازدواج اختصاصى به عفيفها ندارد . ( ساده تر بگويم آيه شريفه مىفرمايد : غير آن چهارده طايفه ، با هر زنى مىتوان ازدواج كرد ، مگر محصنات يعنى شوهرداران كه ازدواج با آنها حرام است . بعضىها گفتهاند : مگر محصنات يعنى زنان عفيف كه ازدواج با آنها - البته اگر شوهر داشته باشند - حرام است ، بعضى ديگر لفظ نامبرده را حمل كردهاند به حرائر ، يعنى گفتهاند : مگر زنان آزاد كه ازدواج با آنها - البته اگر شوهر داشته باشند حرام است ، اشكال ما اين بود كه در هر دو احتمالى كه مفسرين دادند قيد - البته اگر شوهر داشته باشند - اخذ شده بود ، و در احتمال اول حكم را مختص به زنان عفيف دانستند ، با اينكه اختصاصى به آنها نداشت ، و در احتمال دوم حكم را مختص به زنان آزاد كرده بودند ، با اينكه اختصاصى به آنان نداشت ، و معلوم است كه اين گونه معنا كردن را طبع سليم نمىپسندد .
( پس حق مطلب همان است كه گفتيم مراد از كلمه نامبرده زنان شوهردار است ) ( مترجم )
هامش
( 1 ) سوره تحريم آيه : 12