« 1 » كه بيانش در جلد دوم عربى اين كتاب گذشت ، و هر چند كه از ظاهر آيه : « إِلَّا مَنْ تابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ عَمَلًا صالِحاً فَأُوْلئِكَ يُبَدِّلُ اللَّه سَيِّئاتِهِمْ حَسَناتٍ وَكانَ اللَّه غَفُوراً رَحِيماً وَمَنْ تابَ وَعَمِلَ صالِحاً فَإِنَّه يَتُوبُ إِلَى اللَّه مَتاباً » « 2 » و مخصوصا با در نظر گرفتن آيه دوم بر مىآيد كه توبه خود به تنهايى و يا به ضميمه ايمان و عمل صالح علاوه بر اينكه گناه را محو مىكند آن را مبدل به حسنات هم مىسازد . ليكن پرهيز كردن از گناهان هيچ ربطى به گناه كردن و سپس توبه نمودن ندارد ، و قابل مقايسه با آن نيست ، چون خداى عز و جل در كتاب خود روشن كرده كه اولا معاصى هر چه باشد بالآخره و به نوعى به وساوس شيطانى منتهى مىشود ، و ثانيا ستايشهايى كه از مخلصين و معصومين از گناه و لغزشها كرده ، برابر با ستايشى كه از گناهكاران توبه كار نموده نمىباشد ، در اين آيات دقت بفرمائيد : « قالَ رَبِّ بِما أَغْوَيْتَنِي لأُزَيِّنَنَّ لَهُمْ فِي الأَرْضِ وَلأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ ، إِلَّا عِبادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ ، قالَ هذا صِراطٌ عَلَيَّ مُسْتَقِيمٌ ، إِنَّ عِبادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطانٌ . . . » « 3 » و نيز آيه « وَلا تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شاكِرِينَ » « 4 » ( تو بيشترين آنان را شاكر نمىيابى ) كه حكايت كلام ديگرى از ابليس است .
براى اينكه مخلصين و معصومين ( ع ) آن چنان مختص به مقام عبوديت تشريفى هستند ، كه غير آنان يعنى حتى صالحان و توبه كاران هرگز به پايه آنان نميرسند .
بحث روايتى
در كتاب من لا يحضره الفقيه آمده كه رسول خدا ( ص ) در آخرين
هامش
( 1 ) پس كسى كه از ناحيه پروردگارش به موعظه مىرسد ، و در نتيجه توبه مىكند گذشته اش بخشوده شده ، و زمام امرش به دست خدا است « سوره بقره آيه 275 » .
( 2 ) مگر كسى كه توبه كند و ايمان آورد و عمل صالح كند كه اين گونه افراد گناهانشان را خدا به حسنات مبدل مىسازد و خدا ، آمرزگار رحيم است و كسى كه به خاطر زشتى گناه از آن توبه كند و عمل صالح انجام دهد او در حقيقت به سوى خدا برگشته و بازگشت به سوى قادرى كرده كه مىتواند گناهان او را به حسنات مبدل كند « سوره فرقان آيه 70 - 71 » .
( 3 ) گفت پروردگارا بخاطر اين كه مرا اغوا كردى در زمين لذات مادى زمينى را در نظر انسان جلوه مىدهم ، و همه را اغوا مىكنم ، مگر بندگان مخلصى از ايشان را خداى تعالى فرمود : صراط مستقيم من نيز همين است كه بندگان من از تسلط تو بر آنان ايمنند تا آخر آيات « سوره حجر آيه 39 - 42 » .
( 4 ) سوره اعراف آيه 17 .