خوانده ، و حاشا بر خداى عز و جل كه به كسى اختيار تام دهد ، تا بدون هيچ جرمى آن حقوق را از بندگانش سلب كند . و در حقيقت خودش كارى بكند كه بندگانش را از آن نهى كرده ، و از اين راه به آنان ستم روا بدارد ، هم چنان كه خودش فرمود : « إِنَّ اللَّه لا يَظْلِمُ النَّاسَ شَيْئاً » « 1 » .
بله اين مطلب يك مورد استثنا دارد ، و آن توبه از شرك است كه نه تنها گناهان مربوط به حقوق اللَّه را محو مىكند ، بلكه گناهان مربوط به حقوق الناس را هم از بين مىبرد ، و خلاصه اثر تمامى بديها و گناهان مربوط به فروع دين را از بين مىبرد ، هم چنان كه رسول خدا ( ص ) فرمود : « الاسلام يجب ما قبله » « 2 » ، اسلام ما قبل خود را محو نابود مىسازد ، و با همين روايت است كه آيات مطلق كه دلالت دارد بر آمرزش همه گناهان ، نظير آيه ( 54 ) سوره زمر تفسير مىشود اگر در آن آيه بطور مطلق فرموده : « قُلْ يا عِبادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّه إِنَّ اللَّه يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعاً إِنَّه هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ وَأَنِيبُوا إِلى رَبِّكُمْ وَأَسْلِمُوا لَه » « 3 » روايت بالا آن را تفسير مىكند . به اينكه راه آمرزش همه گناهان اسلام آوردن است .
مورد ديگرى كه توبه در آنجا صحيح نيست ، گناهى است كه انسان آن را در بين مردم سنت و باب كند ، و مردم را از راه حق منحرف سازد .
در اخبار آمده كه وزر و گناه هر كس كه به آن عمل كند ، و يا به خاطر آن سنت ، از راه حق منحرف و گمراه گردد ، به گردن كسى است كه آن سنت را باب كرد و علت قبول نشدن توبه او اين است كه حقيقت توبه و رجوع به سوى خداى تعالى در امثال اين موارد تحقق نمىيابد ، براى اينكه گنه كار پديده اى پديد آورده كه عمرى دراز دارد ، قهرا آثار آن نيز با بقاى آن باقى خواهد ماند ، و ديگر نمىتوان آن آثار را از بين برد ، و مانند آن مواردى نيست كه گناه تنها بين گنه كار و خداى عز اسمه بوده و به ديگران تجاوز نكرده .
« و سابعا » اينكه : توبه هر چند كه محو مىكند از گناهان آنچه را كه محو مىكند ، و گو اينكه خداى تعالى در اين باره فرموده : « فَمَنْ جاءَه مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّه فَانْتَهى فَلَه ما سَلَفَ وَأَمْرُه إِلَى اللَّه »
هامش
( 1 ) خدا حتى به اندازه خردلى به بندگانش ظلم نمىكند « سوره يونس آيه : 44 » .
( 2 ) سيره حلبية ، ج 3 ص 106 .
( 3 ) بگو اى بندگان من كه اسراف به نفس خود نمودهايد مايوس از رحمت خداوند نشويد همانا خداوند تمام گناهان راى مىآمرزد به درستى كه او آمرزنده و مهربان است و برگرديد به سوى او و تسليم او گرديد « سوره زمر آيه 53 - 54 » .