عمل خير يا شرى را براى اولاد و ايتام مردم بپسندد ، براى اولاد خود خواسته و پسنديده است .
بدين جهت است كه خداى تعالى فرمود : « لِكُلٍّ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّيها ، فَاسْتَبِقُوا الْخَيْراتِ » « 1 » ، چون معناى اين آيه اين است كه به سوى خيرات سبقت بگيريد تا وجهه و هدف شما خير شود .
و باز از سوى ديگر شركت چندين نفر در خون ، كه خون همه آنها از يك پدر و از يك رحم منشعب شده باشد ، عمود نسبت را كه از آنان به نام عترت تعبير مىكنيم شىء واحدى مىكند ، به طورى كه هر حالتى بر يك طرف از اطراف اين واحد عارض شود و هر حادثه اى براى آن طرف پيش بيايد ، در حقيقت بر متن آن واحد وارد آمده ، و متن آن در حساب همه اطراف آن است و ما مطالبى در باره رحم در اول همين سوره ايراد كرديم .
پس با اين بيان روشن گرديد كه انسان هر گونه برخورد و معامله اى كه با ديگران و يا فرزندان آنان كند ، هيچ راه گريزى از انعكاس آن عمل ، به خودش و يا اطفال خودش ندارد مگر آنكه خداوند چنين بخواهد و از اين انعكاس جلوگيرى كند و اين استثنايى كه كرديم براى آن بود كه در عالم هستى علل و عوامل بىشمارى وجود دارد كه انسان نمىتواند به تمامى آنها احاطه پيدا كند ، لذا ممكن و محتمل است كه عوامل ديگرى از انعكاس عمل جلوگيرى كرده باشد كه ما اطلاعى از آن نداشته باشيم ، هم چنان كه از آيه زير بطور سربسته به وجود چنان عواملى پى مىبريم : « وَما أَصابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِما كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَيَعْفُوا عَنْ كَثِيرٍ » « 2 » .
* ( « إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوالَ الْيَتامى ظُلْماً إِنَّما يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ ناراً . . . » ) *
وقتى مىخواهند بگويند : فلانى فلان غذا را خورد ، هم مىگويند : « اكله » و هم تعبير مىكنند به « اكله فى بطنه » ، پس هر دو تعبير به يك معنا است ، چيزى كه هست تعبير دوم صريحتر است ، ( هم چنان كه در فارسى در مورد ديدن ، هم مىگوئيم ديدم و هم تعبير مىكنيم به چشم خود ديدم ، و دومى صريحتر است « مترجم » ) و مضمون اين آيه شريفه مثل مضمون آيه قبليش مربوط است به آيه : * ( « لِلرِّجالِ نَصِيبٌ . . . » ) * و در واقع تهديد و باز دارى مردم است از خوردن مال ايتام در ارث ، و پايمال كردن حقوق آنان ، و اين آيه از آياتى است كه دلالت مىكند بر تجسم اعمال كه ، بحث آن در جلد اول عربى اين كتاب در تفسير آيه شريفه :
هامش
( 1 ) براى هر قومى راهى و قبله اى است كه رو بدان مىكنند ، به سوى خيرات پيشى گيريد ، « سوره بقره ، آيه 148 » .
( 2 ) آنچه از مصائب بر سر شما مىآيد به خاطر اعمالى است كه خودتان كردهايد و خداى تعالى اثر بسيارى از اعمال شما راى محو مىكند . « سوره شورا ، آيه 30 »