« إِنَّ اللَّه لا يَسْتَحْيِي أَنْ يَضْرِبَ مَثَلًا ما » « 1 » گذشت ، ( و حاصل كلام اينكه : از آيه مورد بحث به دست مىآيد كه مال خورده شده يتيم در اين دنيا ، در آخرت به صورت خوردن آتش مجسم مىشود « مترجم » ) و شايد منظور آن مفسر هم كه گفته : جمله : * ( « إِنَّما يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ ناراً » ) * بر مبناى حقيقت است نه مجاز ، همين باشد . و اگر مرادش اين باشد ديگر اشكالى كه بعضى از مفسرين به وى كردهاند وارد نيست او اشكال كرده كه جمله « ياكلون » به قرينه اينكه جمله * ( « سَيَصْلَوْنَ سَعِيراً » ) * بر آن عطف شده دلالت بر حال دارد زيرا جمله دومى به خاطر حرف « سين » براى « آينده » است ، اگر اولى هم به معناى حقيقت اكل و براى زمان آينده بود ، بايد حرف « سين » بر سر آن نيز در مىآمد و بلكه بايد مىفرمود : « سياكلون فى بطونهم نارا و يصلون سعيرا » و چون چنين نفرموده ، پس حق اين است كه بگوئيم مراد از جمله * ( « يَأْكُلُونَ » ) * معناى مجازى است و مىخواهد بفرمايد كسانى كه اموال ايتام را مىخورند همانند كسانى هستند كه آتش در شكم خود كنند اين بود خلاصه اشكال آن مفسر ، و اين خود غفلت از معناى تجسم اعمال است ، اگر معناى آن را فهميده بود اين اشكال را نمىكرد .
و اما اينكه فرمود : * ( « وَسَيَصْلَوْنَ سَعِيراً » ) * اشاره است به عذاب اخروى ، و كلمه « سعير » يكى از اسماء آتش آخرت است و وقتى گفته مىشود : « صلى النار - يصلى النار - صلى و صليا » معنايش اين است كه فلان با آتش سوخت و عذاب آن را چشيد .
بحث روايتى
در تفسير مجمع البيان ذيل آيه شريفه : * ( « لِلرِّجالِ نَصِيبٌ مِمَّا تَرَكَ الْوالِدانِ . . . » ) * آمده كه مردم در اين آيه به دو قول اختلاف كردهاند ، بعضى گفتهاند : آيه اى است محكم و غير منسوخ ، طايفه دوم گفتهاند : نسخ شده ، و قول اول از امام باقر ع روايت شده « 2 » .
مؤلف قدس سره : و از تفسير على بن ابراهيم « 3 » نقل شده كه گفته است اين آيه به وسيله آيه شريفه : * ( « يُوصِيكُمُ اللَّه فِي أَوْلادِكُمْ . . . » ) * نسخ شده است ، ليكن اين قول هيچ وجهى و دليلى ندارد و ما در بيان سابق خود گفتيم كه آيه مورد بحث در مقام بيان كلى براى حكم ارث است و
هامش
( 1 ) « سوره بقره ، آيه 26 »
( 2 ) مجمع البيان ج 3 ص 11 .
( 3 ) تفسير قمى ج 1 ص 131 .