همه اين جهات به دست مىآيد ؛ و لذا ما تلاش خود را در اخبارى كه در منابع عربى دربارهء ابو عبيده است متمركز مىكنيم .
ابو عبيده در سال 110 هجرى متولد شد . قفطى دراينباره حكايتى را نقل كرده كه خلاصهاش چنين است : امير جعفر بن سليمان از ابو عبيده راجع به زمان ولادتش سؤال كرد . او گفت : پاسخ اين سؤال را عمر بن أبى ربيعه مخزومى پيش از من داده است .
هنگامى كه از وى سؤال شد ، چه وقت تولّد يافتى ؟ پاسخ داد : « در شبى كه عمر بن خطاب از دنيا رفت » و من نيز در شبى كه حسن بن أبى الحسن بصرى مرد تولد يافتم و آن شبى از سال 110 هجرى بود . بنابراين ، پاسخ من و پاسخ عمر بن أبى ربيعه يكى است .
ولى علان شعوبى مىنويسد : ابو عبيده در سال 114 هجرى متولّد شده است .
نظير اين اختلافنظر را در تاريخ فوت او نيز مىبينيم . بههرحال ، اين اختلاف تأثيرى بر آنچه ما در صدد بيان آن هستيم ، ندارد .
علان شعوبى شخصا ادعا كرده كه ابو عبيده ملقب به سبخت ، از مردم ايران و ايرانى الاصل بوده است .
سيرافى نقل مىكند كه چون از اصالت ابو عبيده سؤال شد ، گفت : پدرم به من خبر داد كه پدرش در « باجروان » يهودى بود . ابن خلكان معتقد است : « باجروان » نام قريهاى از توابع بلخ است ، چنانكه نام شهرى در ارمنستان ، از توابع سروان نيز مىباشد . او اين قول را كه ابو عبيده از اهالى اين شهر باشد ، ترجيح مىدهد .
در هر صورت زادگاه او خواه شهر بوده يا روستا ، هر دو از توابع ايران است و در صورتى كه ابو عبيده يهودىزاده و ايرانى الاصل بوده باشد ، غلام بنى عبيد اللّه بن معمر تيمى از عشيرهء مرة بن كعب بن لؤى بوده ، يعنى تربيت شده عرب است .
اين قبيل اخبار پراكنده ، هرچند اطّلاعات اندكى از تولد ابو عبيده ، به دست مىدهد امّا اخبارى كه وضعيّت خانوادگى و يا چگونگى دوران كودكى او را در ايران براى ما بيان و مشخّص كند كه زندگى علمى او در عراق چگونه سپرى شده است ؛ وجود ندارد ، جز يك خبر ضعيفى كه ياقوت حموى آورده و مضمونش چنين است : ابان بن
مناهج في التفسير ( شيوه هاى تفسير قرآن كريم ) ( فارسى ) — صفحة 88
مساهمون: مصطفى الصاوي الجويني
ص٨٨