خوددارى كرد و خدا آيهء مورد بحث را نازل فرمود : اى پيامبر به آنان بگو من در برابر رسالتم مزدى از شما مطالبه نمىكنم ، جز اينكه شما خويشان و نزديكان مرا دوست بداريد . ابن عباس گفته است : منظور از « قربى » خويشاوندان رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله از قريش هستند . « 1 »
فرّاء در اين بعد از شيوهء تفسيرى خويش ، خود را در چهارچوب نوشتههاى
هامش
( 1 ) - روايات فراوانى در منابع اهل سنت و شيعه از شخص پيامبر صلّى اللّه عليه و إله نقل شده كه نشان مىدهد منظور از « قربى » اهل بيت و نزديكان و خاصان پيامبرند ، نه عموم خويشاوندان آن حضرت از قريش ، به عنوان نمونه :
1 - احمد در فضائل الصحابه با سند خود از سعيد بن جبير از عامر چنين نقل مىكند : « هنگامى كه آيهء :قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى، نازل شد ، اصحاب عرض كردند اى رسول خدا ! خويشاوندان تو كه مودّت آنها بر ما واجب است كيانند ؟ فرمود ، على و فاطمه و دو فرزندشان ( حسن و حسين عليهما السّلام ) ، و اين سخن را سه بار تكرار فرمود . احقاق الحق ، ج 3 ، ص 2 و تفسير قرطبى ، ج 8 ، ص 5843 .
2 - از امام على بن حسين عليهما السّلام نقل شده كه وقتى أمير مؤمنان عليه السّلام به شهادت رسيد ، حسن بن على عليهما السّلام در ميان مردم خطبه خواند كه بخشى از آن اين بود : انا من اهل البيت الذى افترض اللّه مودتهم على كل مسلم فقال تبارك و تعالى لنبيّه صلّى اللّه عليه و إله قل لا اسئلكم عليه أجرا إلا المودة فى القربى و من يقترف حسنة نزد له فيها حسنا فاقتراف الحسنة مودتنا أهل البيت ؛ من از خاندانى هستم كه خداوند مودت آنها را بر هر مسلمانى واجب كرده است ، و به پيامبرش فرمود : قل لا اسئلكم . . . منظور خداوند از « اكتساب حسنه » مودّت ما اهل بيت است . مستدرك الصحيحين ، ج 3 ، ص 172 .
3 - سيوطى در الدر المنثور ، ج 6 ، ص 7 ، در ذيل آيهء مورد بحث از مجاهد ، از ابن عباس نقل كرده كه در تفسير آيهء :قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى؛ گفت : أن تحفظونى فى أهل بيتى و تودّوهم بى ؛ منظور اين است كه حق مرا در اهل بيتم حفظ كنيد ، و آنها را به سبب من دوست بداريد .
فخر رازى از كشاف زمخشرى چنين نقل مىكند : « وقتى اين آيه نازل شد ، عرض كردند : اى رسول خدا ! خويشاوندان تو كيانند كه مودّتشان بر ما واجب است ؟ فرمود : « على و فاطمه و دو فرزندشان » . تفسير فخر رازى ، ج 27 ، ص 166 .
بنابراين ، آنچه از ابن عباس نقل شده خلاف روايات معتبرى است كه از طريق شيعه و سنى در تفسير « قربى » در دسترس ما هست ، علاوه بر اين ، مؤلف مأخذى براى آن بيان نكرده است . م .