و قامت الحرب بنا على ساق « جنگ ما را به امر عظيمى كشانيد . »
از ابن جريح از مجاهد نقل شده است كه منظور از ساق ، شدّت و عظمت امر است . ابن عباس گفته است : آن سختترين ساعت از روز قيامت است . « 1 »
نيز پيشينيان در بعضى از آيات از اسلوب تقديم يا تأخير بحث مىكنند و آيه را بر طبق اين روش معنا مىنمايند . به عنوان مثال : سعيد بن جبير از قتاده در آيهء 129 سورهء طه :
وَ لَوْ لا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَكانَ لِزاماً وَ أَجَلٌ مُسَمًّى
، مىگويد : در اينجا تقديم و تأخير است و در اصل اينگونه بوده : لو لا كلمة سبقت من ربك و اجل مسمى لكان لزاما ، و منظور از اجل مسمّى ، ساعت [ روز قيامت ] است ، زيرا خداوند مىفرمايد :
بَلِ السَّاعَةُ مَوْعِدُهُمْ وَ السَّاعَةُ أَدْهى وَ أَمَرُّ
« 2 »
ابن وهب از ابن زيد نيز همين را نقل كرده است . « 3 »
بنابراين ، نظر گذشتگان دربارهء اسلوب قرآنى بر مبناى معناى آن پىريزى مىشود و اگر احيانا يكى از اساليب قرآنى را مورد توجّه قرار مىدهند ، براى اين است كه معناى اين اسلوب را به دست آورند و اين كار از پيشينيان امرى طبيعى است ، زيرا معانى قرآنى را با همّت خود به دست مىآورند ، آن را در تنظيم حيات دنيوى خود به كار مىبرند و در عبادات و روشهاى دينىشان از آن پيروى مىكنند و بدون شك تفسير طبرى از اين لحاظ ارزش و اهميّت فراوانى دارد ، زيرا اين نظريات اسلوب قرآنى بر جاى مانده از گذشتگان را براى ما حفظ كرده است و بدون شك براى محقق تاريخ بلاغت ، اين امكان پيدا مىشود كه پس از گردآورى اين نظريات و كاوش و مرتب ساختن آنها در مطالعات خود از آنها استفاده كند .
د - در اينجا برمىگرديم به بحث طبرى دربارهء اسلوب قرآنى و سزاوار است از اين نكته غفلت نكنيم كه طبرى مفسرى است كه تمام همّتش را صرف آشكار ساختن معناى قرآن كرده است و اگر مىبينيم گاهى به ظاهر لفظ مىپردازد ، باز هم به منظور
هامش
( 1 ) - همان مأخذ ، ج 29 ، ص 24 .
( 2 ) - قمر / 46 .
( 3 ) - همان مأخذ ، ج 16 ، ص 167 .