29 سورهء نساء خداوند متعال از دروغگويى صوفيان نادان كه پرداختن به كارهاى بازرگانى و صنعتى را براى طلب معاش و كسب روزى منكر هستند ، پرده برمىدارد ، و چنين مىفرمايد :
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَأْكُلُوا أَمْوالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْباطِلِ إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجارَةً عَنْ تَراضٍ مِنْكُمْ . . .
« 1 » ، « اى مؤمنان مال يكديگر را به باطل نخوريد ، مگر آنكه داد و ستدى از روى رضا و رغبت كرده باشيد . . . . »
ما نمىتوانيم طبرى را در شمار يكى از اين فرقهها كه خود ، آنها را از بدعت گزاران مىداند ، بشماريم و او نه قدرى ، نه جهمى ، نه از صوفيه و نه از خوارج است ، بلكه او يكى از اهل سنّت است كه آيات قرآنى مربوط به افعال و صفات خداوند را برطبق آنچه از روايات منقول از پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و يارانش مىفهمد ، تفسير مىكند .
ه - اكنون بايد ديد كه طبرى دربارهء افعال و صفات خداوند چه مىگويد :
درگذشته ثابت كرديم كه معناى جملاتى از قبيل سخن خداوند :
لِيَبْتَلِيَ اللَّهُ
، « تا خداوند بيازمايد »
وَ لِيَعْلَمَ اللَّهُ
« 2 » ، « تا خداوند بداند » و مانند اينها ، اگرچه به ظاهر اين دو صفت را به خدا نسبت مىدهند ، امّا مراد از آن ، اولياى خدا و اهل طاعت او مىباشند و معناى آيه اين مىشود : تا اولياى خدا و اهل طاعت او از شكّ و بيماريهايى كه در دلهايتان داريد آگاه شوند و شما را بشناسند كه آيا اهل اخلاص و يقين هستيد يا نه ، و نيز اعتقاد شما را به خدا و پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و مؤمنان ، بيازمايند كه آيا آنان را دوست داريد و يا دشمن ؟ « 3 »
در رسالهء رويت خداوند ، طبرى را مىبينيم كه با قاطعيت و صراحت ، انديشهء خود را اظهار مىكند و مانند معتزله آراى خودرا در لفّافهء تأويلات عقلى نمىپيچد . در تفسير آيهء رؤيت به منظور اثبات عقيدهء خود ، رواياتى را نقل مىكند و مىگويد . . . از مجاهد در آيهء :
إِلى رَبِّها ناظِرَةٌ
( ترجمهء كامل آيه چند سطر بعد ) نقل شده كه گفته است : يعنى آنها منتظر ثواب از سوى پروردگارشان مىباشند .
هامش
( 1 ) - همان مأخذ ، ج 5 ، ص 21 .
( 2 ) - آل عمران / 140 .
( 3 ) - تفسير طبرى ، ج 4 ، ص 95 .