سوگند به نام و صفات خداوند شكّى وجود ندارد . و معناى ديگر آن است كه اين حروف از حروف ابجد به شمار مىروند و با محاسبهء آنها مطالبى فهميده مىشود « 1 » و نيز نام سورههايى است كه با آنها آغاز شدهاند .
بنابراين ، حروف مقطعه تمام معناهايى را كه ما بيان كرديم دربرمىگيرند ، زيرا اگر خداوند از اين حروف تنها يك معنا را اراده مىكرد ، پيامبر اكرم صلى اللّه عليه و إله آن را توضيح مىداد چرا كه خداوند قرآن را بر آن حضرت نازل كرده تا آنچه مورد اختلاف مردم است بيان كند . و امّا در مورد حروف مقطعه كه خداوند وجوه تأويل آنها را و اينكه كدام معنا درست يا نادرست است معين نفرموده ؛ روشنترين دليل آن اين است كه همهء معانى مورد توجّه است ، زيرا هيچيك از آنها كه معنا و تأويل اين حروف باشد از نظر عقل محال نيست ، همچنانكه اجتماع معانى فراوانى براى يك كلمه در يك جمله محال نيست . « 2 »
ح - چنين پيداست كه طبرى تمام آنچه را كه از پيامبر صلى اللّه عليه و إله و ياران و تابعان صادر شده و نيز آنچه را كه دانشمندان مورد اعتماد علم تفسير ، گفتهاند ، دليل و حجت مىداند و هر تفسيرى را كه بدون دليل باشد ، دور مىافكند . به عنوان مثال در آيهء :
وَ إِنْ أَحَدٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ اسْتَجارَكَ فَأَجِرْهُ حَتَّى يَسْمَعَ كَلامَ اللَّهِ ثُمَّ أَبْلِغْهُ مَأْمَنَهُ ذلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَعْلَمُونَ
« 3 » ، « هرگاه يكى از مشركان به تو پناه آورد ، او را پناه ده ، تا سخن خدا را بشنود و بعد او را به مكان امن خودش برسان زيرا اين مشركان مردم نادانند » در ابتدا آيه را تفسير مىكند و سپس آن را به وسيلهء تفسيرهاى روايى تأييد مىكند و آنگاه مىگويد : در حكم اين آيه از نظر منسوخ بودن يا نبودن ، اختلاف است . سپس سه نظريه بيان مىكند .
1 - بعضى از مفسّران گفتهاند : اين آيه نسخ نشده است .
2 - برخى گفتهاند : آيهء :
فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ
« 4 » آيهء :
فَإِمَّا مَنًّا بَعْدُ
( از سورهء
هامش
( 1 ) - دراينباره به تفاسير مجمع البيان مرحوم طبرسى و صافى فيض كاشانى ( سوره بقره ) مراجعه شود . م .
( 2 ) - تفسير طبرى ، ج 1 ، ص 73 .
( 3 ) - توبه / 6 .
( 4 ) -فَإِذَا انْسَلَخَ الْأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ . . .، « وقتى ماههاى حرام تمام شد مشركان را