خدا صلى اللّه عليه و إله حاكى از آن است كه على عليه السّلام سفارش پيامبر صلى اللّه عليه و إله را به مشركان رساند و در روز قربانى آيهء برائت را بر آنان تلاوت فرمود . نيز اخبار ديگرى كه از رسول خدا صلى اللّه عليه و إله نقل كرديم كه در روز قربانى ، فرمود : آيا مىدانيد كه امروز ، چه روزى است ؟ امروز روز حج اكبر است .
علاوه بر اين ، كلمهء « روز » معمولا به همان كارى كه در آن روز انجام شده باشد ، نسبت داده مىشود همانند روز عرفه كه روز وقوف مردم در عرفات است و روز اضحى ، روزى است كه در آن قربانى مىكنند و روز فطر ، روزى است كه مردم روزهء خود را افطار مىكنند و همينطور روز حجّ ، روزى است كه مردم در آن ، حج به جاى مىآورند و سبب اينكه مردم در روز نحر حج مىكنند و مناسكشان را انجام مىدهند آن است كه در شبى كه فردايش قربانى است ، وقوف به عرفه تا طلوع فجر آن ، ادامه دارد و در صبح همان روز اعمال حجّ انجام مىشود . امّا روز عرفه ، اگرچه وقوف به عرفات همان روز است ، ولى وقوف در آنجا تا طلوع فجر شب قربانى ادامه دارد و تمام حجّ در روز قربانى است .
امّا سخن مجاهد كه مراد از يوم الحج ، تمام ايّام حج است ؛ اگرچه در سخن عرب اين معنا جايز است ، امّا مشهورترين و معروفترين معناى آن در سخن عرب نيست ، بلكه بيشتر در نزد عرب معناى « يوم » از غروب خورشيد تا غروب خورشيد فرداست و كتاب خدا بر همان معنايى حمل مىشود كه در ميان اهل زبان عرب مشهورتر باشد . « 1 »
حال ، خاطرنشان مىسازيم كه معيار اجماع ، تنها بر روايات ، متوقّف نيست ، بلكه بر لغت نيز متكى است و در تفسير يوم ، از ميان معناهايى كه در لغت براى آن گفته شده چيزى را برمىگزيند كه در ميان عربها مشهور و مورد اجماع باشد .
و - توجه طبرى به اجماع ، تنها به روايات نقل شده از پيامبر صلى اللّه عليه و إله و صحابه و تابعان منحصر نمىشود ، بلكه در تفسير آيات قرآن ، معمولا نظريهاى را ترجيح مىدهد كه مورد اجماع اهل تفسير باشد ، چنانكه در تفسير آيهء :
وَ إِذا قِيلَ لَهُمْ لا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ
هامش
( 1 ) - همان مأخذ ، ج 14 ، ص 112 - 127 ، ط ، دار المعارف .